Author: Институт перевода Библии
Date: 2023-10-13T21:32:46.470174+00:00

Саҥа Кэс Тыл: Еврейдэргэ

Саҥа Кэс Тыл: Еврейдэргэ

1. Саҥа Кэс Тыл

1. Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

2. Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

3. Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

4. ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Саҥа Кэс Тыл

Саҥа Кэс Тыл

1. Аан тыл

2. Библия кинигэлэрин кылгатыллыбыт ааттара

1. Еврейдэргэ

Библия тылбааһын Института

Москва, 2017

ISBN 978-5-93943-255-9 © Институт перевода Библии, 2008, 2017

Аан тыл

Аан тыл[1]

Бу Таҥара үөрэҕин Саҥа Кэс Тылын сахалыы кинигэтин тутан олорор үтүө дьоммун ис сүрэхпиттэн эҕэрдэлиибин!

Сахалар былыргы төрүттэрэ Тэнгри диэн биир Таҥара баарын билэллэр эбит. Онон нуучча дьоно 1632 сыллаахха кэлэн «Лена остуруогун», ол иһигэр чочуобунаны туппуттарыгар, кинилэр бэрт сотору сулууспаҕа сылдьар, сүрэхтэнэр, бэргэһэлэнэр буолбуттар. Холобур, Семен Дежнев 1640 сыллаахха Бороҕон сахатын кыыһын Абакайааданы бэргэһэлээбит. XVII үйэҕэ, 1663 сыллаахха Якутскай куоракка Спасскай манастыыр, 1708 сыллаахха Троицкай Собор тутуллубуттар, улуустар, нэһилиэктэр аайы чочуобуналар, Таҥара Дьиэлэрэ оҥоһуллубуттар. Холобур, 1700 сыллаахха Индигир өрүс үрдүгэр Зашиверскайга эриэккэстэй бэйэлээх Спасскай храм тутуллубут. Бу кэнниттэн 1812–1819 сылларга аҕабыыттар саха алпаабытын оҥорон, Таҥара үөрэҕин сахалыы тылбаастаан кинигэнэн таһаарыыны саҕалаабыттар. Революция буолуор диэри Таҥара үөрэҕин уонна сулууспатын 50-ча кинигэтэ бэчээттэммит, ол иһигэр Сибэтиэй Евангелие 3 төгүл тахсыбыт. Улуу миссионердар Святитель Иннокентий Вениаминов, епископ Дионисий (Хитров) уонна протоиерей Димитриан Попов суруга-бичигэ суох саха тылын сайдыытыгар бастакы тулхадыйбат акылааты уурсубуттар, хараҥаҕа олорбут норуоту Таҥара абыраллаах сырдыгар кытыарбыттар. Кинилэр сүҥкэн өҥөлөрүн биһиги саха дьоно улаханнык кэриэстиибит.

Онтон араас кэрдиис кэмнэр ааспыттарын кэннэ, бу 2004 сылга, биһиги үөрүүбүтүгэр, Саҥа Кэс Тыл сахалыы аан бастаан толору тылбаастанан күн сырдыгын эмиэ көрөн кэллэ. Биллэр күчүмэҕэйдэрдээх билиҥҥи кэмҥэ саха норуотугар бу сыаната биллибэт күндү духуобунай бэлэх буолар. Маннык күндү бэлэҕи тэрийэн оҥордо Москватааҕы Библия тылбааһын Института (директор – доктор Марианна Беерле-Моор). Бу институт бары үлэһиттэригэр биһиги махталбыт улахан.

Киһи аймах олоҕор эркээйи буолбут Саҥа Кэс Тыл муудараһын, үрдүк поэзиятын атын тылынан биэрэр уустугун, улахан эппиэттээҕин ким барыта өйдүүрэ буолуо. Ол да буоллар бу судургута суох сорук саха тыллаахха кэбэҕэстик өйдөнөр, дууһатыгар тиийэр гына ис киирбэхтик, тупсаҕайдык уонна талааннаахтык толорулунна диэн мин тус бэйэм киэн тутта, үөрэ саныыбын. Саха литературнай тылын сайдыытыгар бу Саҥа Кэс Тыл тылбааһа биир бэлиэ, боччумнаах хардыы буолан, саха тыла «муора курдук бастар бараммат баайын» илэ-бодо көрдөрүүһү.

Икки тыһыынча сыл анараа өттүгэр былыргы грек тылынан суруллубут Сибэтиэй Евангелие сахалыы тахсыыта сүдү суолталаах. Саха дьоно Айыы Тойон Таҥараларын үөрэҕин ис сүрэхтэриттэн ылыннахтарына эрэ, Таҥараны билэн, бары куһаҕан дьаллыктан босхолонон, аньыыттан ырааһыран, Кини ыҥырар эйэлээх, тапталлаах, сырдык кэскиллээх олоҕор тиийиэхтэрэ.

Улуу миссионердар сүүстэн тахса сыллааҕыта тоҥ хаарга үктээбит ыллыктарын салгыы солоон иһэр архиепископ Гермаҥҥа, бу тылбаас үлэтин көҕүлээбитин, бары өттүнэн көмөлөспүтүн иһин, биһиги аман өс алгыспытын холбуубут.

Бу кинигэ тахсыытыгар үлэлээтилэр: консультант, доктор Дэвид Джон Кларк (Англия, Холбоһуктаах Библейскэй Уопсастыбалар), богословскай редактор, тылбаасчыт Саргылана Леонтьева, филологическай редактор, доктор Николай Ефремов, тылбаасчыттар Мария Алексеева, Аита Шапошникова, Светлана Егорова-Джонстон, Валерий Бурцев. Кинилэргэ бука барыларыгар барҕа махтал буоллун. Кинигэ художнига Иван Поповка, Олох аал луук маһын уруһуйдаабыт Кая Леонтьеваҕа уонна тылбаас уустук үлэтигэр ис сүрэхтэриттэн көмөлөспүт бары үтүө дьоммутугар истиҥ махталбытын тиэрдэбит.

Саҥа Кэс Тыл литературнай редактора

Дмитрий Сивцев-Суорун Омоллоон

* * *

Саҥа Кэс Тыл уонна Эргэ Кэс Тыл кинигэлэрэ холбуу Сибэтиэй Суруйуулар эбэтэр Библия диэн ааттаналлар.

Саҥа Кэс Тыл грек тылынан суруллубут 27 кинигэттэн, оттон Эргэ Кэс Тыл еврей тылынан суруллубут 39 кинигэттэн тураллар. Сорох сиэркэптэр Эргэ Кэс Тылга грек тылынан суруллубут өссө хас да кинигэни эбии киллэрэллэр.

Былыргы еврей тылынан суруллубут Эргэ Кэс Тылга Айыы Тойон Таҥара сири-халлааны, киһини айбытын, киһи аньыыны оҥорон Кинини кытта эйэтин сүтэрбитин уонна Таҥара киһини бырастыы гына кэлэригэр киһи аймаҕы хайдах өр кэм устата бэлэмнээбитин туһунан кэпсэнэр.

Оттон Саҥа Кэс Тыл биһиги эрабыт бастакы үйэтин иккис аҥаарыгар былыргы грек тылынан суруллубута. Бу хомуурунньукка түөрт Евангелие, Сибэтиэй Апостоллар Дьайыылара, Апостоллар илдьит суруктара уонна Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы киирэллэр. Евангелиелары барыта түөрт ааптар суруйбут: Матфей, Марк, Лука уонна Иоанн. Бу Иисус Христос сирдээҕи олоҕун араас түгэннэрин сырдатар түөрт кинигэ бэйэ-бэйэлэригэр майгыннаспат истииллээхтэр. Сибэтиэй Апостоллар Дьайыыларыгар Айыы Тойон Халлааҥҥа барыыта, Сибэтиэй Тыын үөһэттэн түһүүтэ итиэннэ Рим империятын бары муннуктарыгар маҥнайгы христианнар түмсүүлэрин – сиэркэптэрин үөскээһинэ кэпсэнэр.

Саҥа Кэс Тылга барыта сүүрбэ биир илдьит сурук киирэр. Бу христианнарга туһуламмыт суруктары сибэтиэй Апостоллар Павел, Иоанн, Петр, Иаков уонна Иуда суруйбуттар. Еврейдэргэ суруллубут илдьит сурук ааптара чопчу биллибэт эрээри, былыргы христианскай үгэскэ олоҕуран, Павел Апостол буолуон сөп диэн сабаҕалыыллар. Апостоллар итэҕэл бары өрүттэрин ырытан, Иисус Христос үөрэҕин толору быһааран, христианнарга араас тыын суолталаах ыйыылары биэрэллэр.

Саҥа Кэс Тыл бүтэһик кинигэтэ – Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы (грек. Апокалипсис) – инникини өтө көрөр, төлкөлүүр, киһиэхэ эрэли биэрэр кинигэ. Сибэтиэй Иоанн уус-уран тылынан кэнэҕэски киһи аймах уустук олоҕун арыйан көрдөрөр уонна эйэ-ил, кырдьык, дьол олохсуйар саҥа сирэ-халлаана айылларын кэпсиир. Бу урут сахалыы тылбаастамматах кинигэ.

Биһиги тылбааспыт синодальнай тылбааска төрүт буолбут былыргы грек омук тылынан суруллубут тиэкискэ олоҕурар. Бу тиэкис бары аныгы тылбаастар төрүттэрин – Барбара Аланд, Курт Аланд, Иоганнес Каравидопулос, Карло М. Мартини уонна Брюс М. Метцгер редакцияларынан төрдүһүн тахсыбыт былыргы греческэй тиэкистэри – кытта сөп түбэһиспэт түгэннэрдээх. Олору үксүлэрин кинигэ сирэйин алын өттүгэр бэлиэтээтибит.

Бу былыргы грек тылынан суруллубут Саҥа Кэс Тыл сахалыы тылбааһын биһиги инникитин өссө чочуйар, тупсарар, көннөрөр соруктаахпыт. Онон ытыктабыллаах ааҕааччыларбыт бэйэлэрин санааларын биһигини кытта үллэстэллэрэ буоллар, сөптөөҕүн көрөн, кэлин кинигэ саҥалыы тахсыытыгар махталы кытта туһаныа этибит. Биһиги аадырыспыт:

Институт перевода Библии

101000 Россия, Главпочтамт Москва, а/я 360.

Библия тылбааһын Института тылбаасчыттарга, редактордарга уонна бу кинигэ тахсарыгар көмөлөспүт дьоҥҥо бука барыларыгар махтанар.

Библия тылбааһын Института

Библия кинигэлэрин кылгатыллыбыт ааттара

БИБЛИЯ КИНИГЭЛЭРИН КЫЛГАТЫЛЛЫБЫТ ААТТАРА

Ветхий Завет [2]

Быт – Бытие

Исх – Исход

Лев – Левит

Числ – Числа

Втор – Второзаконие

Нав – Книга Иисуса Навина

Суд – Книга Судей Израилевых

Руфь – Книга Руфь

1 Цар – Первая книга Царств

2 Цар – Вторая книга Царств

3 Цар – Третья книга Царств

4 Цар – Четвертая книга Царств

1 Пар – Первая книга Паралипоменон

2 Пар – Вторая книга Паралипоменон

Езд – Книга Ездры

Неем – Книга Неемии

Есф – Книга Есфирь

Иов – Книга Иова

Пс – Псалтирь

Притч – Притчи Соломона

Еккл – Книга Екклесиаста, или Проповедника

Песн – Песнь песней Соломона

Ис – Книга пророка Исайи

Иер – Книга пророка Иеремии

Плач – Плач Иеремии

Иез – Книга пророка Иезекииля

Дан – Книга пророка Даниила

Ос – Книга пророка Осии

Иоиль – Книга пророка Иоиля

Ам – Книга пророка Амоса

Авд – Книга пророка Авдия

Иона – Книга пророка Ионы

Мих – Книга пророка Михея

Наум – Книга пророка Наума

Авв – Книга пророка Аввакума

Соф – Книга пророка Софонии

Агг – Книга пророка Аггея

Зах – Книга пророка Захарии

Мал – Книга пророка Малахии

Саҥа Кэс Тыл

Мф – Матфейтан Сибэтиэй Евангелие

Мк – Марктан Сибэтиэй Евангелие

Лк – Лукаттан Сибэтиэй Евангелие

Ин – Иоантан Сибэтиэй Евангелие

Апос – Сибэтиэй Апостоллар Дьайыылара

Иак – Иаков Апостол илдьит суруга

1 Пет – Петр Апостол бастакы илдьит суруга

2 Пет – Петр Апостол иккис илдьит суруга

1 Ин – Иоанн Апостол бастакы илдьит суруга

2 Ин – Иоанн Апостол иккис илдьит суруга

3 Ин – Иоанн Апостол үһүс илдьит суруга

Иуд – Иуда Апостол илдьит суруга

Рим – Рим христианнарыгар илдьит сурук

1 Кор – Коринф христианнарыгар бастакы илдьит сурук

2 Кор – Коринф христианнарыгар иккис илдьит сурук

Гал – Галатия христианнарыгар илдьит сурук

Эф – Эфес христианнарыгар илдьит сурук

Флп – Филиппы христианнарыгар илдьит сурук

Кол – Колосс христианнарыгар илдьит сурук

1 Фес – Фессалоника христианнарыгар бастакы илдьит сурук

2 Фес – Фессалоника христианнарыгар иккис илдьит сурук

1 Тим – Тимофейга бастакы илдьит сурук

2 Тим – Тимофейга иккис илдьит сурук

Тит – Титкэ илдьит сурук

Флм – Филимоҥҥа илдьит сурук

Евр – Еврейдэргэ илдьит сурук

Арыл – Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы

[1] Бу аан тылы Д.К.Сивцев – Суорун Омоллоон Саҥа Кэс Тыл маҥнайгы тахсыытыгар (Библия тылбааһын Института, Москва, 2004) анаан суруйбута.

[2] Ветхий Завет – Эргэ Кэс Тыл кинигэлэрэ сахалыы толору тылбаастана иликтэрин быһыытынан ааттарын нууччалыы биэрдибит.

Еврейдэргэ

Еврейдэргэ

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

1

СИБЭТИЭЙ ПАВЕЛ АПОСТОЛ[*] ЕВРЕЙДЭРГЭ ИЛДЬИТ СУРУГА

1^1Былыр Таҥара бэрт элбэҕи биһиги өбүгэлэрбитигэр ымпыгар-чымпыгар тиийэ сиһилии, араас быһыылаахтык пророктарынан этиппитэ, 2оттон бу тиһэх кэмҥэ Кини биһиэхэ Уолунан этиттэ. Таҥара туох баары барытын Уолун бас билиитигэр биэрбитэ, Кининэн үйэлэри айбыта+. 3Уола, Аҕатын кэрэмэн килбиэнин сыдьаайа, ис дьиҥин уобараһа, сири-халлааны барытын этэр тылын күүһүнэн салайар. Кини биһиги аньыыбытын-харабытын Бэйэтинэн[*] ыраастаан баран, үөһэ баар улуу бүрүстүөл уҥа өттүгэр олорбута+.

Таҥара Уола Аанньаллардааҕар үрдүк

4Онон Киниэхэ Аҕатыттан тиксибит аат Аанньаллар ааттарынааҕар төһөнөн үрдүгүй да, соччонон Кини, эмиэ уруккутун курдук, кинилэрдээҕэр улуу буолбута+. 5Аанньалларга биирдэстэригэр эмэ хаһан эмит Таҥара: «Эн Мин Уолум буолаҕын, Мин бүгүн Эйигин төрөттүм», – уонна: «Киниэхэ Мин Аҕата буолуом, Кини Миэхэ Уолум буолуо», – диэн эппиттээҕэ дуо+? 6Оттон Бастакы Уолун аан дойдуга киллэрэригэр эмиэ[*]: «Таҥара Аанньаллара бары Киниэхэ сүгүрүйүөхтүннэр», – диир+. 7Аанньалларын туһунан: «Эн Аанньалларгын тыын[*], оттон чаҕардаргын төлөннөөх уот гынаҕын», – диир буоллаҕына,+
8Уолун туһунан маннык этэр: «Таҥара, Эн бүрүстүөлүҥ үйэттэн үйэҕэ баар; Эн ыраахтааҕылыыр торуоскаҥ – кырдьыгы өрө тутуу. 9Таҥара, Эн дьиҥ кырдьыгы таптыырыҥ, токур-туора суоллары тумнарыҥ иһин, Таҥараҥ Эйигин атыттардааҕар өрө таһааран, үрдүк үөрүүнү тосхойор елей арыытынан аҕаата»+. 10Итиэннэ өссө этэр: «Айыы Тойон, маҥнай Эн сири олохтообутуҥ, халлааны эмиэ Эн оҥорбутуҥ; 11сир-халлаан симэлийэ сүтүөҕэ, оттон Эн куруук баар буолуоҥ; туох барыта сон курдук элээмэтэ эрэ хаала эргэриэҕэ; 12сири-халлааны таҥас курдук суулуу туттаххына, олоччу барыта уларыйыаҕа[*]. Арай Эн мэлдьи бииргин, уларыйбаккын, – Эн үллэр үйэҥ муҥурдаммат»+.

13Таҥара Аанньаллартан хайаларыгар эмэ хаһан эмэтэ: «Өстөөхтөргүн үктэл оҥостон олорор гына Эйиэхэ самнаран биэриэхпэр диэри, Мин уҥа өттүбэр олор», – диэн эппиттээҕэ дуо+? 14Кинилэр бука бары быыһаныахтаах дьоҥҥо көмөҕө ыытыллар, сорукка сылдьар тыыннар буолбатахтар дуо+?

2

2^1Дьэ ол иһин биһиги сүүрүккэ оҕустарбат туһугар, тугу истибиппитигэр ураты улахан болҕомтону ууруох тустаахпыт. 2Аанньалларынан этиттэриллибит тыл чиҥэ бэрт буолан, онтон ханнык да туорааһын, бас бэриммэт буолуу сөптөөх буруйга тардыллар эбит буоллаҕына, 3маҥнай Айыы Тойон илэ Бэйэтинэн биллэрбит, онтон ону Киниттэн Бэйэтиттэн истибит дьон бигэргэппит итиччэлээх улуукан быыһабылын аахайбатахпытына, биһиги буруйтан-сэмэттэн хайдах куотуохпутуй? 4Таҥара итини барытын эҥин араас сөҕүмэр бэлиэтинэн, дьиктитинэн, араас күүстээх дьайыытынан итиэннэ Бэйэтин көҥүлүнэн Сибэтиэй Тыынын биэртэлээн туоһулаан турар буолбатах дуо+?

Быыһанар суолу Солооччу

5Биһиги этэр кэнэҕэски сирбитин-халлааммытын Таҥара Аанньаллар бас билиилэригэр анаабатаҕа;+
6ким эрэ Суруйууларга бу туһунан дьэҥкэтик этэр: «Киһи диэн кимий? Эн кинини тоҕо өйдүү-саныы сылдьаҕын? Киһи уола диэн кимий? Киниэхэ тоҕо кыһаллар-мүһэллэр буолаҕын? 7Быстах кэмҥэ кинини Аанньаллартан намтаттыҥ; албан ааты, үрдүк чиэһи төбөтүгэр иилии кэтэртиҥ, айбытыҥ барытын үрдүнэн кинини туруордуҥ[*], 8барытын кини атаҕын анныгар уурдуҥ». Ол аата Таҥара туох баары барытын, тугу да ордорбокко, киһиэхэ бас бэриннэрбит гынан баран, билигин көрөрбүтүнэн, киниэхэ барыта өссө да толору бас бэринэ илик;+
9ол эрээри хас биирдии киһи туһугар Таҥара илгэлээх үтүөтүнэн олоҕун толук уураары, Аанньаллартан быстах кэмҥэ намтатыллыбыт Иисус, өлөр өлүү сорун-муҥун тулуйбутун иһин, албан аакка, үрдүк чиэскэ тиксибитин көрөбүт+.

10Туох баар барытын төрдө-төрүөтэ, сыала-соруга буолар Таҥара үтүмэн үгүс уолаттарын Бэйэтин килбиэннээх сырдыгар киллэрэр туһугар, кинилэр быыһанар суолларын Солооччуну, эрэйи-муҥу көрдөрөн, эҥкилэ суох гыныахтаах этэ+. 11Сибэтии гынааччы да, сибэтии буолааччылар да бары Аҕалара биир буолан, Кини бу дьону бырааттарым диэн симиттибэккэ этэр:+
12«Бырааттарбар Эн ааккын иһитиннэриэм, кинилэр түмсүүлэригэр киирэн Эйигин туойуом»+. 13Итиэннэ: «Инникитин да Мин Киниэхэ эрэниэм, – диэн баран, эбэн этэр: – Таҥара Миэхэ биэрбит оҕолорун кытта Мин бу баарбын». 14-15Оттон бу оҕолор эттээхтэрин-хааннаахтарын быһыытынан, Кини эмиэ, өлөрөр-өһөрөр былаастаах адьарай күүһүн Бэйэтинэн өлөн туран өһүлээри, өлөртөн куттанан саллар саастарын тухары кулут буолбуттары быыһаары, эмиэ кинилэр курдук эттээх-хааннаах киһи буолбута+. 16Онон Кини Аанньаллар киэннэрин буолбакка, Авраам удьуордарын айылгыларын айылгы гыммыта[*]. 17Дьэ ол иһин, Кини Таҥара иннигэр амарах сүрэхтээх эрэллээх Архиерей буолан, норуот аньыытын-харатын бырастыы гыннарар туһугар, бырааттарыгар бары өттүнэн дьүөрэлэһиэхтээх этэ+. 18Кини Бэйэтэ тургутууну тулуйбут буолан, тургутулла сылдьар дьоҥҥо хайа баҕарар көмөлөһөр кыахтаах+.

3

Таҥара Уола Моисейдааҕар үрдүк

3^1Онон, Халлааҥҥа бииргэ ыҥырыллыбыт сибэтиэй бырааттарбыт, өйгүтүн-санааҕытын бүтүннүүтүн итэҕэлбит Апостолыгар уонна Архиерейыгар Иисус Христоска[*] туһаайыҥ. 2Урут Моисей Таҥара дьиэтигэр бүттүүнүгэр бэриниилээҕин курдук, Иисус Христос эмиэ Кинини туруорбут Таҥараҕа бэриниилээх. 3Дьиэни туттарбыт киһи дьиэтээҕэр үрдүктүк сыаналанарын быһыытынан, Кини Моисейдааҕар быдан улахан албан аакка тиксибитэ. 4Дьиэни киһи тутар, оттон туох баары барытын Таҥара туппута. 5Моисей Кини дьиэтин[*] эрэллээх үлэһитэ этэ: Таҥара кэнэҕэс тугу этиэхтээҕин дьоҥҥо кини кэрэһилээбитэ; 6оттон Христос – бу дьиэни салайар Таҥара эрэллээх Уола. Онон биһиги эр санаабытын, киэн туттар эрэлбитин тиһэҕэр тиийэ бигэтик[*] энчирэппэккэ тиэртэхпитинэ, Кини дьиэтэ буолабыт.

Таҥара норуотун уоскулаҥа

7Дьэ ол иһин Сибэтиэй Тыын этэрин курдук: «Бүгүн Кини саҥатын иһиттэххитинэ, 8кураайы куйаарга тургутуу кэмигэр утарыласпыккыт курдук, сүрэххитин тыйыһырдымаҥ. 9Онно эһиги өбүгэлэргит Мин дьайыыбын түөрт уон сылы быһа көрө сылдьан, Миигин тургутан, үтэн-анньан көрөллөрө. 10Мин онтон абаран ол көлүөнэ дьоҥҥо: „Биир кэм хараҥаҕа муна-тэнэ сылдьаллар, Мин суолбун-ииспин билбэттэр“, – диэбитим. 11Ол иһин абаран-сатаран андаҕайбытым: „Мин уоскулаҥнаах дойдубар кинилэр киириэхтэрэ суоҕа!“»+

12Онон, бырааттарым, эһигиттэн ким да итэҕэйбэт өһөгөйдөөх сүрэхтэнэн, тыыннаах Таҥараттан тэйбэтин туһугар, өйдөөн-төйдөөн сылдьыҥ. 13Ким эмэ аньыы албыныгар киирэн биэрэн, тыйыһыран туора туран хаалбатын туһугар, күн аайы, «бүгүн»[*] диирбит тухары, бэйэ-бэйэҕитин өйдөтүһэ-үөрэтиһэ сылдьыҥ. 14-15«Бүгүн, Кини саҥатын истэн баран, уруккугут курдук, утарылаһымаҥ», – диэн этиллибитинии, бу аан бастакыттан ылыммыт бигэ санаабытын тиһэҕэр тиийэ ыһыктыбатахпытына, биһиги Христос кыттыгастаахтара буолабыт+. 16Оттон ол истибиттэртэн сорохторо утарылаһан тураллар гынан баран, Моисей Египеттэн таһаарбыт дьоно бүттүүннэрэ буолбатах. 17Түөрт уон сыл устата Таҥара кимнээххэ уордайда этэй? Аньыыны оҥорон, уҥуохтара кураайы куйаарга тэлгэнэн хаалбыт дьоҥҥо буолбатах этэ дуо+? 18«Мин уоскулаҥнаах дойдубар киириэхтэрэ суоҕа» диэн кимнээҕи утаран андаҕайда этэй? Бас бэриммэтэх дьону утаран буолбатах дуо? 19Онон кинилэр итэҕэйбэккэлэр, онно кыайан киирбэтэхтэрин көрөбүт+.

4

4^1Дьэ ол иһин, Таҥара биһиэхэ уоскулаҥы биэриэх буолбут эрэннэриитэ күүстээҕин тухары, онно тиксэр тоҕоостоох түгэни мүччү тутан туора туран хаалбат гына, сэрэнэн сылдьыаҕыҥ+. 2Евангелиены биһиэхэ эмиэ, кинилэргэ курдук, иһитиннэрбиттэрэ; ол гынан баран, кинилэр истибит тылларын итэҕэллэринэн иҥэриммэтэх буоланнар, онтон тугу да туһаламматахтара. 3Төһө да Таҥара үлэтэ аан дойду саҕаланыыта түмүктэммитин иһин, биһиги итэҕэйбит дьон Кини: «Мин уоскулаҥнаах дойдубар кинилэр киириэхтэрэ суоҕа диэн уордайан туран андаҕайдым», – диэбит уоскулаҥар тиксэбит+. 4Суруйууларга ол сэттис күн туһунан: «Сэттис күнүгэр Таҥара бары үлэтиттэн барытыттан сынньаммыта», – диэн этиллэр+. 5Итиэннэ өссө этиллэр: «Мин уоскулаҥнаах дойдубар кинилэр киириэхтэрэ суоҕа»+. 6Евангелиены урут истибит дьон, бас бэриммэккэлэр, онно кыайан киирбэтэхтэрэ; ол гынан баран уоскулаҥҥа тиксиэхтээх атын дьон эмиэ баалларынан,+
7Кини «бүгүн» диэн этиллэр күнү хат аныыр. Ол туһунан Кини итиччэ уһун кэм кэнниттэн, инники ахтыллыбытын курдук, Давид псаломугар: «Бүгүн Кини саҥатын иһиттэххитинэ, сүрэххитин тыйыһырдымаҥ», – диэн этэр+. 8Иисус Навин кинилэргэ уоскулаҥы биэрбитэ эбитэ буоллар, Таҥара атын күн туһунан этэ да барыа суоҕа этэ. 9Ол аата Таҥара норуотун өссө сэттис күн уоскулаҥа күүтэр. 10Онно тиксибит киһи, Таҥара Бэйэтин үлэтиттэн сынньаммытын курдук, эмиэ бары үлэтиттэн барытыттан сынньаныаҕа. 11Онон бас бэриммэт буолуу куһаҕан холобурун ким да батыспатын туһугар, бу уоскулаҥҥа тиксэр иһин кыһаллыаҕыҥ.

12Таҥара тыла икки өттүнэн биилээх ханнык да батастааҕар сытыы: бу тыл киһи дууһата тыынын, уҥуоҕа силиитин кытта тиксиһэр сиригэр тиийэ өтөн киирэн, кини өйүн-санаатын, сүрэҕин баҕатын ыараҥнатан көрөр+. 13Таҥараттан туох да кистэнэр кыаҕа суох, айбыта барыта Киниэхэ, ытыска уурбуттуу, аһаҕастык ырылыччы көстөн турар: биһиги тугу оҥорбуппутун барытын Кини иннигэр отчуоттуохпут+.

Биһиги Архиерейбыт

14Онон, Таҥара Уола Иисус Христос курдук халлааннары курдаттаабыт улуукан бэйэлээх Архиерейдаахпыт быһыытынан, бу итэҕэлбитин кытаанахтык тутуһуоҕуҥ+. 15Кини – биһиги туспутугар кыһаллар-мүһэллэр Архиерей – мөлтүүр-ахсыыр кэммитигэр биһигини аһынар-харыһыйар кыахтаах, Кини эмиэ биһиги курдук бары өттүнэн тургутууну ааспыта, арай атына диэн аньыыны-хараны оҥорботоҕо+. 16Онон көмө эрэйэр кэммитигэр Таҥара үтүө сыһыанын, амарах тапталын көрсөрбүт туһугар, илгэлээх үтүө бүрүстүөлүгэр, куттаммакка, чугаһыаҕыҥ+.

5

5^1Архиерей буоларга дьонтон сүүмэрдэнэн талыллар киһи аньыыны-хараны толуйан, Таҥараҕа бэлэх, сиэртибэ биэрэн, бар дьон туһугар Таҥараҕа сулууспалыырга ананар+. 2Кини, бэйэтэ эмиэ мөлтүүр-ахсыыр киһи буолан, билбэт-көрбөт, муна-тэнэ сылдьар дьону аһынар кыахтаах,+
3ол иһин норуотун да, бэйэтин да туһугар аньыы толуйан сиэртибэ биэриэхтээх+.

4Архиерей буолар үрдүк чиэскэ киһи аҥаардастыы баҕатыйан, талаһан тиксибэт, арай Аарон курдук – Таҥара ыҥырбыт киһитэ эрэ тиксэр.

5Христос эмиэ Архиерей буолар чиэһи Бэйэтинэн көрдөөн ылбыт буолбатах – «Эн Мин Уолум буолаҕын, Мин бүгүн Эйигин төрөттүм» диэбит Таҥара Киниэхэ бу үрдүк солону биэрбитэ+. 6Итини тэҥэ Суруйууларга «Эн үйэлэр тухары Мелхиседек курдук Аҕабыыт буолаҕын диэн эмиэ этиллэр»+. 7Христос өссө сиргэ сылдьан, Кинини өлөр өлүүттэн быыһыыр кыахтаах Таҥара иннигэр туран күүскэ ааттаһан, хараҕын уутун тоҕон, истиҥ ытыктабылынан көрдөһүүтүн ылыннарбыта+. 8Төһө да Уола буоллар, Кини эрэйи-муҥу тулуйан туран, Аҕатын көҥүлүн толоро үөрэммитэ;+
9итиэннэ ситэн-хотон баран, Кинини истэр дьоҥҥо барыларыгар үйэлэр тухары быыһанар төрүөт буолбута+. 10Онон Таҥара Мелхиседегы анаабытын курдук, Кинини эмиэ Архиерейынан анаабыта.

Эҥкилэ суох буоларга ыҥырыы

11Бу туһунан бэрт элбэҕи кэпсэтиэхпитин сөп этэ гынан баран, эһиги истэр дьоҕургутун сүтэрэҥҥит, өйдүүргүт күчүмэҕэй буолбут+. 12Күн-дьыл көрдөрөрүнэн, хайыы-үйэ атыттары үөрэтэ сылдьыахтаах этигит гынан баран, билигин бэйэҕитин Таҥара тылын бастакы кэрдиистэригэр хат үөрэтиэххэ наада буолбут; эһиэхэ үүт эрэ аһылык сөптөөх, кытаанах аһы эһиги кыайбаккыт+. 13Оттон үүт аһылыктаах ханнык баҕарар киһи, кэм да кыһыл оҕонон сылдьар буолан, кырдьык тылын кыайан арааран өйдөөбөт. 14Өйдөрө-санаалара эрчиллэн, үтүөнү-мөкүнү араара үөрэммит сиппит-хоппут эрэ дьоҥҥо кытаанах ас сөптөөх+.

6

61-2Онон Христос үөрэҕин маҥнайгы кэрдиистэрин хаалларан, ситии-хотуу үрдүк чыпчаалыгар дьулуһуоҕуҥ. Өлүүгэ тиэрдэр суолтан-иистэн төннүү, Таҥараҕа итэҕэл, сүрэхтэнии, илиини ууран туран үҥүү, өлбүттэр тиллиилэрин уонна бүтэһиктээх дьүүл туһунан үөрэх акылаатын хат түһэрэ сатыы сылдьымыаҕыҥ,++
3иннибит диэки дьулуруйан иһиэҕиҥ! Таҥара биэрдэҕинэ, бу биһиэхэ кыаллыаҕа. 4-6Оттон биирдэ сыдьаайар сырдыкка сылдьан, мэҥэ Халлаан бэлэҕин амсайан, Сибэтиэй Тыыҥҥа тиксиһэн, Таҥара тыла хайдах курдук үтүөтүн, кэнэҕэс үйэ күүстэрэ хайдахтарын билэн да баран, итэҕэллэрин сиргэ-буорга тэпсибит, бэйэлээх бэйэлэрин илиилэринэн Таҥара Уолун хаттаан кириэскэ тиирэр, күлүүгэ-элэккэ ыытар дьону хат көнө суолга киллэрэр кыаллыбат+. 7Өҥ дьыл ардаҕын элбэхтик хото иҥэриммит сир бурдук үүннэрээччилэргэ үчүгэй үүнүүнү биэрэр буоллаҕына, Таҥара алгыһын ылар; 8оттон хатыылаах ыарҕа, эрбэһин эрэ үүнэр сирэ туох да туһата суох буолан, кырыыска эрэ турар кутталлаах; оннук сир бүтэр уһугар уокка умайар+.

Таҥара бигэ эрэннэриитэ

9Ол эрээри, таптыыр бырааттарым, төһө да маннык эттэрбит, эһигини быдан ордук туруктаахтар, быыһанар суолу тутуһаллар диэн эрэнэ саныыбыт. 10Кырдьыгы көрөр Таҥара эһиги дьайыыларгытын, урут да, билигин да сибэтиэйдэргэ туһалаан, Кини аатын ааттаан көрдөрбүт тапталгытын[*] умнуо суоҕа+. 11-12Эһиги хас биирдиигит тиһэҕэр тиийэ, эрэнэр эрэлгит толору туолуор диэри, дьулуһаргытын мөлтөппөккүтүгэр, сүрэҕэлдьиири билбэккитигэр, Таҥара эрэннэрбит нэһилиэстибэтигэр итэҕэллэринэн, кытаанах тулуурдарынан тиксэр дьон холобурун батыһан иһэргитигэр баҕарабыт++.

13Таҥара Авраамҥа эрэннэрэригэр, Таҥараттан үрдүк атын ким да суох буолан, Бэйэтинэн андаҕайан:+
14«Мин эйигин муҥура суох алгыһынан алгыам, үтүмэн үгүс удьуору эйиэхэ биэриэм», – диэбитэ+. 15Онон ол эрэннэриллибити Авраам кытаанах тулуурунан ылбыта. 16Дьон мэлдьи үрдүгүнэн андаҕайаллар, кинилэр мөккүөрдэрин андаҕар тохтотор+. 17Ол иһин Таҥара эмиэ Кини эрэннэрбитин ылыахтаах дьоҥҥо Бэйэтин көҥүлэ уларыйбатын ордук дьэҥкэтик көрдөрүөн баҕаран, андаҕар тылын туттубута+. 18Таҥара кырдьыгы эрэ этэр бу икки уларыйбат суола биһигини, Кини халыҥ хаххатыгар сылдьааччылары, иннибитигэр баар эрэли кытаанахтык тутуһарбытыгар көҕүлүүр. 19Бу эрэл биһиги дууһабыт бигэ-таҕа, эрэбиллээх дьаакыра буолан, кичэбиллээх быыс кэннигэр – Сибэтиэйтэн Сибэтиэйгэ киирэр+. 20Үйэлэр тухары Мелхиседек курдук Архиерей буолан, Иисус онно биһиги туспутугар маҥнайгынан киирбитэ+.

7

Христос уонна Мелхиседек

7^1Салим ыраахтааҕыта Мелхиседек Үрдүк Таҥара аҕабыыта этэ. Кини ыраахтааҕылары кыайан-хотон төннөн иһэр Авраамы көрсөн алҕаабытыгар, 2Авраам сэриилээн ылан илдьэ иһэр баайын уон гыммыт биирин киниэхэ өлүүлээн биэрбитэ. «Мелхиседек» диэн аат, бастакытынан, «кырдьыктаах ыраахтааҕы» диэн, оттон, иккиһинэн, кини Салим ыраахтааҕыта буоларын быһыытынан, «эйэни тэрийэр ыраахтааҕы» диэн суолталаах+. 3Аҕата-ийэтэ кимэ, төрдө-ууһа, олоҕо хаһан саҕаламмыта да, түмүктэммитэ да биллибэт Мелхиседек, Таҥара Уолугар дьүөрэлэнэн, үйэлэр тухары аҕабыыт буолбута.

4Бу киһи хайдахтаах курдук сүдүтүн эһиги бэйэҕит санаан көрүҥ: бэл Авраам, Израиль улуу өбүгэтэ, илдьэ иһэр бастыҥ баайыттан уон гыммыт биирин киниэхэ быһан биэрэр! 5Аҕабыыттар, Левий удьуордара, норуоттан, ол аата бырааттарыттан, төһө да кинилэр эмиэ Авраамтан төрүттээх буоллаллар, Сокуон быһыытынан дэһээтинэ[*] ылар бырааптаахтар.

6Оттон бу киһи, Левийтэн төрүттээх да буолбатар, Авраам баайын уон гыммыт биирин ылар итиэннэ кинини, Таҥара эрэннэриитин ылбыт киһини, алгыыр!+
7Үрдүкү турааччы хаһан да бэйэтиттэн кыраны алгыыра мөккүөрэ суох. 8Манна дэһээтинэни өлөр оҥоһуулаах дьон ылаллар, оттон онно Суруйуулар тыыннаах диэн туоһулуур киһилэрэ ылбыт. 9Ол аата Авраам баайын уон гыммыт биир өлүүтүн Мелхиседеккэ биэрэригэр Левий бэйэтинэн киниэхэ дэһээтинэ биэрбит диэххэ сөп, 10тоҕо диэтэххэ, Мелхиседек Авраамы көрсөрүгэр, Левий өссө төрүү илигэ, этэргэ дылы, өбүгэтин этигэр-хааныгар баара.

11Онон, киһи эҥкилэ суох буолуута левиттэр үлэлэринэн ситиһиллэрэ эбитэ буоллар (Сокуон, левиттэр үлэлэригэр олоҕуран, норуокка бэриллибитэ), оччоҕо туох кыһалҕаттан Ааронтан ураты Мелхиседек курдук аҕабыыт тахсан кэлиэ этэй? 12Аҕабыыттар ис тутуллара уларыйдаҕына, Сокуон эмиэ уларыйыахтаах. 13Оттон Кини, Суруйууларга этиллээччи, олох атын аҕа ууһуттан төрүттээҕэ; бу аҕа ууһуттан өссө биир да киһи сиэртибэнньиккэ чугаһыы илигэ. 14Моисей буоллаҕына аҕабыыттар тустарынан этэригэр, Айыы Тойоммут сыдьаайа үүнэн тахсыбыт Иудатын аҕатын ууһун төрүт да ахтыбат+. 15-16Онон киһи төрдүн-ууһун сокуонунан буолбакка, бараммат олох былааһынан анаммыт чыҥха атын, Мелхиседек курдук Аҕабыыт тахсан кэлбитэ дьэҥкэтик көстөр. 17Бу туһунан Суруйууларга: «Эн үйэлэр тухары Мелхиседек курдук Аҕабыыт буолаҕын», – диэн этиллэр+. 18Онон урукку кэриэс мөлтөх, туһата суох буолан ууратыллар,+
19тоҕо диэтэххэ, Сокуон өссө тугу даҕаны эҥкилэ суох турукка тиэрдэ илигэ; биһиэхэ ол оннугар биһигини Таҥараҕа чугаһатар саҥа ордук эрэл бэриллэр+.

20Маныаха эмиэ андаҕара суох хайдах да табыллыбат. 21Урукку аҕабыыттар үлэҕэ ананалларыгар ханнык да андаҕар этиллибэт этэ, оттон Кини туһунан: «Айыы Тойон андаҕайда, Кини бу андаҕарын уларытыа суоҕа: Эн үйэлэр тухары Мелхиседек курдук[*] Аҕабыыт буолаҕын», – диэн этиллэр+. 22Маннык андаҕар этиллэн, Иисус уруккутааҕар быдан ордук сөбүлэһии мэктиэлээччитэ буолар+.

23Урут сиэртибэ биэрэр үлэһиттэр элбэх этилэр; өлөр оҥоһуулаах дьон буолан, кинилэр солбулла тураллара. 24Оттон үйэлэр тухары баар Архиерей ытык сулууспата хаһан да солбуллубат; 25онон Кини көмөтүнэн Таҥараҕа кэлэр дьон туһугар көрдөһөөрү, Кини өрүү тыыннаах буолан, кинилэри мэлдьи быыһыыр кыахтаах+.

26Дьэ бу маннык сибэтиэй, кыырпах да саҕа хара санаа сыстыбатах, эҥкилэ суох ыраас, аньыылаахтартан араарыллыбыт, халлааннар үрүт өттүлэригэр ылыллыбыт Архиерей биһиэхэ баар буолуохтаах этэ+. 27Кини Бэйэтин биирдэ бүтэһиктээхтик сиэртибэлэнэн, күн аайы урукку архиерейдар курдук маҥнай бэйэтин, онтон норуот аньыытын-харатын иһин сиэртибэ биэрэ турарга наадыйбат+. 28Урут Моисей Сокуонунан, төһө да итэҕэстээхтэрин, мөлтөх өрүттэрдээхтэрин иһин, дьон архиерей буолаллара, оттон Сокуон кэнниттэн этиллибит Таҥара андаҕар тылынан Кини үйэлэр тухары эҥкилэ суох Уола Архиерейынан анаммыта+.

8

Саҥа сөбүлэһии эргэтээҕэр ордук

8^1Онон бу кэпсэтиибит сүрүн суолтата маннык: биһиги Халлааҥҥа улуу бүрүстүөл уҥа өттүгэр олорор, бары кыһалҕабытыгар барытыгар көмөлөһөр Архиерейдаахпыт+. 2Кини Халлааҥҥа баар дьиҥнээх Сибэтиэйтэн Сибэтиэйгэ – дьон туруорбатах, Айыы Тойон Бэйэтэ туруорбут дьиҥ Скиниятыгар – сулууспалыыр+. 3Ханнык баҕарар архиерей бэлэх-туһах, сиэртибэ биэрэр аналлаах, онон Кини эмиэ тугу эрэ сиэртибэ биэриэхтээх этэ+. 4Манна сиргэ хаалбыта эбитэ буоллар, Кини олох да аҕабыыт буолуо суоҕа этэ, тоҕо диэтэххэ, манна, иудей Сокуонун быһыытынан, сиэртибэ биэрэр атын аҕабыыттар бааллар. 5Моисейга, Скинияны туруорарыгар, «Көр эрэ, барытын, хайаҕа көрбүт холобургун үтүгүннэрэн оҥор» диэн этиллибитин курдук, кинилэр халлааннааҕы омоонун, күлүгүн үтүгүннэрэн үлэлииллэр;+
6оттон Кини туохтан да ордук суоллары эрэннэриигэ тирэҕирэр саҥа сөбүлэһии – саҥа кэс тыл – мэктиэлээччитэ буолан, өссө ордук ытык сулууспаҕа тиксибитэ+.

7Маҥнайгы сөбүлэһии эҥкилэ суоҕа эбитэ буоллар, атын сөбүлэһиини оҥорсор сорук туруо суоҕа этэ+. 8Ол иһин пророк кинилэри хомуруйан этэр: «Көр бу, Израиль норуотун, Иуда норуотун кытта саҥа сөбүлэһии оҥорсор кэмим кэлэн эрэр, – диир Айыы Тойон; –+
9Бу кинилэр өбүгэлэрин Египет сириттэн таһаараары, илиилэриттэн сиэтэн туран оҥорсубут сөбүлэһиибиттэн чыҥха атын сөбүлэһии буолуоҕа. Кинилэр өбүгэлэрэ Мин кэс тылбын кэспиттэрэ, ол иһин Мин кинилэртэн киэр хайыспытым, – диир Айыы Тойон; – 10Ол кэнниттэн Израиль норуотун кытта оҥорсор сөбүлэһиим бу баар, – диир Кини: – Сокуоннарбын өйдөрүгэр-санааларыгар иҥэриэҕим, сүрэхтэригэр-быардарыгар суруйуоҕум; Мин кинилэр Таҥаралара буолуоҕум, кинилэр Мин норуотум буолуохтара. 11Оччоҕо ким да чугастааҕытын[*], бэйэтин быраатын, «Айыы Тойону» бил диэн үөрэтэ сатыа суоҕа: ол курдук кыратыттан улуутугар тиийэ бары Миигин билиэхтэрэ, тоҕо диэтэххэ, 12кинилэр алҕастарыгар Мин аһыныгастык сыһыаннаһыаҕым, аньыыларын да, Сокуону кэһиилэрин да санатыам суоҕа». 13«Саҥа» диэн тылы туттан, Кини бастакы эргэрбитин көрдөрөр; оттон эргэрбит, эмэх буолан эрээччи бэрт сотору суох буолар.

9

Сирдээҕи Скиния

9^1Бастакы сөбүлэһии – эргэ кэс тыл – Таҥараҕа сулууспалааһын туһунан быраабылалардаах уонна анал сибэтиэй сирдээх этэ+. 2Скиния тэриллэн бүтэн, бастакы хоһо сырдатынар уоттанан, Таҥараҕа анаммыт уон икки килиэп ууруллан турар остуолланан «Сибэтиэй» диэн ааттанар буолбута+. 3Иккис быыс кэнниттэн «Сибэтиэйтэн Сибэтиэй» диэн ааттанар иһинээҕи түгэх хос кэлэрэ+. 4Ол хоско кыһыл көмүс хадьыыла, кыһыл көмүс иһиттээх маанна, Аарон көҕөрө тыллыбыт тайах маһа уонна сөбүлэһии кэс тыла сурулла сылдьар икки тааһа угуллубут бүтүннүүтэ көмүһүнэн бүрүллүбүт кэс тыл хоппото баара+. 5Оттон хоппо үрдүнэн, аньыыттан ыраастанар сири кынаттарынан хаххалаан, Таҥара килбиэннээх сырдыга сатыылаабытын көрдөрөр херувимнар тураллара. Ол эрээри, ити туһунан биһиги билигин сиһилии кэпсэтэ барбаппыт+.

6Итинник оҥоһуулаах Скиния бастакы хоһугар сулууспаларын толоро аҕабыыттар мэлдьи киирэллэрэ, 7оттон түгэх хоско сылга биирдэ эрэ, бэйэтин аньыытын-харатын итиэннэ норуот билбэккэ оҥорбут аньыытын-буруйун туһугар сиэртибэ биэриэхтээх хаанын туппутунан архиерей киирэрэ+. 8Итинэн Сибэтиэй Тыын, урукку Скиния турарын тухары, Сибэтиэйтэн Сибэтиэйгэ киирэр суол сабыылааҕын көрдөрөр+. 9Ити барыта билиҥҥи кэми дьүһүйэн көрдөрөр: билигин бэриллэ турар ханнык баҕарар бэлэх-туһах, сиэртибэ Таҥараҕа сүгүрүйэ кэлэр дьон суобаһын ыраастыыр кыаҕа суох, кинилэри хайдах да эҥкилэ суох оҥорбот,+
10тоҕо диэтэххэ, ити барыта аска, утахха, ыраастанар араас сиэргэ-туомҥа эрэ сыһыаннаах буолан, саҥа быһыы-майгы олохтонуор диэри эрэ, дьайар күүстээх+.

11Оттон Христос – биһиэхэ дьиҥ үтүөнү аҕалбыт Архиерей – уруккутааҕар ордук улахан, толору сиппит, киһи туппатах Скиниятынан, ол аата бу айыллыбыт эйгэҕэ сыһыана суох атын Скиния иһинэн киирэн ааста+. 12Кини оҕус да, козел да хаанын буолбатах, Бэйэтин Хаанын илдьэ, Сибэтиэйтэн Сибэтиэйгэ биирдэ бүтэһиктээхтик киирэн, биһигини үйэ-саас тухары толуйан ылбыта. 13Аньыыттан киртийбиттэри, эттэрэ-сииннэрэ ырааһырдын диэн, уматыллыбыт ньирэй күлүн кытта козеллаах оҕус хаанын булкуйан, ону ыһыахтаан ыраастыыр буоллахтарына, 14Бэйэтин эҥкилэ суох сиэртибэ быһыытынан Таҥараҕа Сибэтиэй Тыынынан[*] бэриммит Христос Хаана хайдахтаах күүстээх буолуой! Биһиги дьиҥнээх[*], тыыннаах Таҥараҕа сулууспалыырбыт туһугар, Кини Хаана биһиги суобаспытын өлүүгэ тиэрдэр дьайыылартан ыраастыаҕа+.

15Онон Таҥара киһи аймаҕы кытта оҥорсубут саҥа сөбүлэһиитин тиксиһиннэрээччитэ Христос буолар. Кини бастакы сөбүлэһии дьайар кэмигэр оҥоһуллубут бары аньыыттан-хараттан босхолоору өлөн, үйэлэргэ кэхтибэт нэһилиэстибэни ыларга ыҥырыллыбыт дьон ол эрэннэриллибити ылалларын туһугар, толук буолбута+.

16Биллэрин курдук, кэриэһин эппит киһи өлбүтүн эрэ кэннэ, кэриэһэ толоруллар, 17тоҕо диэтэххэ, киһи өллөҕүнэ эрэ кэриэһэ олоххо киирэр, оттон бэйэтэ тыыннааҕын тухары, ол эппит тыла күүһэ суох. 18Дьэ ол иһин бастакы сөбүлэһии хаанынан бигэргэтиллибитэ. 19Бастаан Моисей Сокуон ирдэбилин барытын норуокка ааҕан биэрбитэ, онтон ньирэй, козел хаанын ылан ууга убатан баран, кыһыл түү бааллыбыт иссоп лабаатынан Сокуон кинигэтигэр уонна норуокка ыһыахтаабыта+. 20Ол ыһа туран кини: «Бу – Таҥара тутуһуҥ диэн эһигини кытта оҥорсубут сөбүлэһиитин бигэргэтэр хаан», – диирэ+. 21Сити курдук кини Скинияны да, сулууспаҕа туттуллар иһити-хомуоһу да – барытын эмиэ хаанынан ыһыахтаабыта+. 22Сокуон быһыытынан туох баар барыта даҕаны хаанынан ыраастанар, толук хаан тохтуон иннинэ, буруй-аньыы бырастыы гыныллыбат.

Христос – эҥкилэ суох сиэртибэ

23Онон халлааннааҕы моһуона эрэ буолар сирдээҕи суоллар итинник ыраастаныах тустаахтара. Оттон халлааннааҕы бэйэтэ итиннээҕэр быдан ордук сиэртибэни эрэйэр+. 24Тоҕо диэтэххэ Христос дьиҥ Сибэтиэйтэн Сибэтиэйи маарынныыр бу дойдутааҕы Сибэтиэй сиргэ киирбит буолбатах, Кини биһиги туспутугар Таҥара иннигэр тураары, Халлааҥҥа бэйэтигэр тахсыбыта+. 25Архиерей атын хааны туппутунан Сибэтиэйтэн Сибэтиэйгэ сыл аайы киирэрин курдук, Кини Бэйэтин сыл аайы сиэртибэлэммэт. 26Өскөтө оннуга эбитэ буоллар, бу аан дойду айыллыаҕыттан ыла, Кини элбэх төгүл сору-муҥу көрүө этэ; оттон Кини буоллаҕына аньыыны суох оҥороору, үйэлэр бүтэр уһуктарыгар Бэйэтин биирдэ букатыннаахтык толук биэрэ кэлбитэ+. 27Киһи биирдэ өлөн баран, дьүүлгэ турарыныы,+
28Христос эмиэ, үтүмэн үгүс киһи аньыытын сүгэн киэр илдьээри, биирдэ толук буолбута; оттон иккистээн кэлэригэр аньыы туһуттан буолбакка, Кинини күүтээччилэр быыһаналларын туһугар кэлиэҕэ+.

10

10^1Сокуон кэнэҕэс бэриллэр бары үтүө суол дьиҥ уобараһа буолбакка, күлүгэ эрэ буолан, сыл аайы бэриллэр өрүү биир сиэртибэлэринэн Таҥараҕа кэлэр дьону хайдах да эҥкилэ суох гынар кыаҕа суоҕа+. 2Онтон атын эбитэ буоллар, сиэртибэлээччилэр, биирдэ бүтэһиктээхтик ырааһыран хаалан баран, аны аньыыта суох курдук сананан, сиэртибэ биэрэллэрин тохтотуо этилэр. 3-4Ол эрээри оҕус да, козел да хаана киһини аньыыттан-хараттан ыраастыыр кыаҕа суох, кинилэр сиэртибэлэрэ барбах сыл аайы аньыыны санатар эрэ. 5Ол иһин Христос сиргэ кэлэригэр Таҥараҕа этэр: «Эн сиэртибэ да, бэлэх-туһах да ылыаххын баҕарбатыҥ, ол оннугар Миэхэ эти-сиини бэлэмнээтиҥ+. 6Сиэртибэнньиккэ бүтүннүү уматыллар сүөһүнү да, аньыы иһин бэриллэр бэлэҕи да Эн ахсарбаккын. 7Ол иһин Мин: „Айыы Таҥара, Сокуон кинигэтигэр Мин туспунан суруллубутун курдук, Эн көҥүлгүн толоро барабын“, – диэтим».

8Маҥнай Кини Сокуонунан бэриллэри: «Сиэртибэни да, бэлэҕи-туһаҕы да, бүтүннүү уматыллар сүөһүнү да, аньыы иһин бэриллэр бэлэҕи да Эн баҕарбаккын, хайаларын да ахсарбаккын», – диир. 9Онтон эбэн этэр: «Таҥара[*], Эн көҥүлгүн толоро барабын». Итинэн Кини иккиһи бигэргэтээри, маҥнайгыны ууратар. 10Иисус Христос Таҥара көҥүлүн толорбут буолан, Кини Бэйэтин бүтэһиктээхтик биирдэ толук бэриммит сиэртибэтинэн биһиги аньыыттан-хараттан ырааһырбыппыт+.

11Ханнык баҕарар аҕабыыт күн аайы өрүү хатылана турар, аньыыны тэйитэр кыаҕа суох сиэртибэни биэрэр. 12Оттон Кини аньыы-хара иһин биир сиэртибэни биэрэн баран, Таҥара уҥа өттүгэр букатыннаахтык олорбута+. 13Онон аны билигин Таҥара Кини өстөөхтөрүн Киниэхэ, үктэл оҥосторугар, самнарарын кэтэһэр+. 14Аньыыттан-хараттан ырааһырбыттары Кини соҕотох биир сиэртибэнэн үйэлэр тухары эҥкилэ суох дьон гыммыта.

15Бу туһунан биһиэхэ Сибэтиэй Тыын эмиэ туоһулуур: 16«Айыы Тойон этэр: „Мин ити кэнниттэн кинилэри кытта оҥорсор сөбүлэһиим бу баар. Сокуоннарбын сүрэхтэригэр-быардарыгар иҥэриэм, өйдөрүгэр-санааларыгар суруйуом“». 17Итиэннэ эбэн этэр: «Оҥорбут аньыыларын да, Сокуону кэһиилэрин да аны хаһан да кинилэргэ санатыам суоҕа»+. 18Оттон ханна аньыы-буруй бырастыы гыныллар да, онно аньыы иһин аны сиэртибэ бэриллибэт.

Тулуурдаах буолууга ыҥырыы

19Бырааттарыам, онон, Иисус Христос Хаана тохтон, биһиги Сибэтиэйтэн Сибэтиэйгэ көҥүллүк киирэр кыахтаахпыт+. 20Кини биһиэхэ быыс нөҥүө ааһар суолу, ол аата Бэйэтин этин-сиинин сиэртибэлэнэн, саҥа тыыннаах суолу арыйбыта+. 21Онон биһиэхэ бүтүн Таҥара Дьиэтин үрдүнэн турар улуу Аҕабыыт баарын быһыытынан, 22истиҥ сүрэхтэнэн, толору итэҕэллэнэн, сүрэхпитин суобаспыт кириттэн ыраастанан, эппитин-сииммитин ыраас уунан суунан Таҥараҕа чугаһыаҕыҥ;+
23Таҥара эрэннэрбит тылын экчи толорор, онон аһаҕастык этинэр эрэлбитин халбаҥнаабакка тутуһуоҕуҥ+. 24Таптыырга, хардарыта үтүөнү оҥорсорго көҕүтүһэн, бэйэ-бэйэбитигэр болҕомтолоох буолуоҕуҥ. 25Бииргэ түмсэр үгэспитин, сорох-сорохтор курдук хаалларымыаҕыҥ, Айыы Тойон Күнэ чугаһаан истэҕин аайы, бэйэ-бэйэбитин ордук өйдөтүһэ-үөрэтиһэ сылдьыаҕыҥ+.

26Дьиҥ кырдьыгы билэн баран, дьаалыбытынан аньыыны оҥосто сылдьар буоллахпытына, биһиэхэ аны аньыы иһин ханнык да сиэртибэ хаалбат,+
27арай кэлэр Дьүүлү уонна утарсааччылары имири эһиэхтээх уоту өлөрдүү куттанан туран кэтэһэргэ эрэ тиийэбит+. 28Моисей Сокуонун кэспит киһи, икки-үс туоһу көрдөрдөҕүнэ, туох да чэпчэтиитэ суох өлөргө ууруллар. 29Оччоҕо эһиги санаан көрүҥ: Таҥара Уолун тэпсэр уонна Таҥараны кытта сөбүлэһии кэс тылын бигэргэппит, бэйэлээх бэйэтин сибэтии гыммыт Хааны ытыктаабат, Таҥара илгэлээх үтүө тапталын Тыынын атаҕастыыр киһи хайдахтаах ыар буруйга тиксиэҕэй!+
30«Иэстэбил – Миэнэ, Мин ситиһиэм диир Айыы Тойон[*]», – диэн Ким эппитин биһиги билэбит. Кини өссө: «Айыы Тойон Бэйэтин норуотун дьүүллүө», – диэн этэр+. 31Тыыннаах Таҥара илиитигэр түбэһии баар эбээт дьулаан суол!+

32Доҕотторуом, олоххут ааспыт кэмин өйдөөн-санаан көрүҥ: оччотооҕуга, килбиэннээх сырдык эһиэхэ сыдьаайбытыгар, эһиги төһөлөөх элбэх эрэйи-муҥу, туруулаһан туран, тулуйдугут этэй! 33Ардыгар үөҕүү-үтүрүйүү үөһүгэр тураҥҥыт, дьон күлүүтүгэр-элэгэр бараргыт, ардыгар бэйэҕит итинник быһыыга-майгыга түбэспиттэргэ көмөлөһөргүт; 34мин хаайыыга сыттахпына[*], эһиги миэхэ кэлэн кыһалҕабын үллэстибиккит, баайгытын-дуолгутун тутан ылбыттарыгар, Халлааҥҥа итиннээҕэр быдан ордук бараммат баайдаахпыт диэн билэр буолаҥҥыт, сүтүккүтүн үөрэ-көтө аһарбыккыт+. 35Онон эрэлгит эһиэхэ улуу наҕарааданы тосхойорун билэ сылдьан, эр санааҕытын ыһыктымаҥ. 36Таҥара көҥүлүн толорон, эрэннэриллибити ыларга эһигиттэн улахан тулуур эрэйиллэр. 37«Кэлиэхтээх кэлэрэ кыра кэм хаалла – Кини бытааран хойутуо суоҕа. 38Кырдьыксыт[*] итэҕэлинэн тыынаах буолуоҕа, оттон төттөрү түһэр киһини Мин Дууһам сөбүлээбэт»+. 39Биһиги турбут суолбутуттан төннөн өлөр дьон буолбатахпыт, суох, биһиги олоххо тиксэр туһугар итэҕэлбитин ыһыктыбаппыт.

11

Итэҕэл

11^1Итэҕэл диэн кэтэһэрбит туоларыгар, көрбөппүт баарыгар бигэ эрэмньибит буолар+. 2Былыргылар итэҕэллэринэн Таҥара биһирэбилин ылбыттара.

3Итэҕэлбитинэн биһиги аан дойду барыта Таҥара тылынан айыллыбытын, онон көстүбэт эйгэттэн көстөр эйгэ үөскээн тахсыбытын билэбит+.

4Итэҕэлинэн Авель Каиннааҕар Таҥараҕа ордук үчүгэй сиэртибэни биэрбитэ; Таҥара кини итэҕэлин көрөн, ити бэлэҕи ылынан, Авель кырдьыгын туоһулаабыта; итэҕэлинэн кини, өлөн да баран, саҥарар+. 5Итэҕэлинэн Енох эмиэ, өлөр өлүүнү көрсүбэккэ эрэ, үөһэ ылыллыбыта; «Таҥара көһөрөн ылбыт буолан, кинини булбатахтара». Суруйуулар туоһулуулларынан, Енох үөһэ ылыллыан инниттэн Таҥараҕа сөбүлэппитэ+. 6Итэҕэйбэт киһи Таҥараҕа хайдах да сөпсөтөр кыаҕа суох. Таҥараҕа кэлэр киһи Кини баарын, Кинини көрдөөччүлэргэ үтүөнэн төлүүрүн итэҕэйиэхтээх. 7Итэҕэлинэн Ной кэнэҕэс туох буолуохтааҕын туһунан Таҥараттан истибитэ, итиэннэ Киниэхэ дириҥ ытыктабылын көрдөрөн, дьиэ кэргэнин быыһаары, аал оҥостубута. Итэҕэлинэн кини киһи аймаҕы дьүүлгэ туруорбута, оттон бэйэтэ кырдьыксыт киһи быһыытынан Таҥара хайҕалыгар тиксибитэ+.

8Итэҕэлинэн Авраам, Таҥара ыҥырарын истэн, нэһилиэстибэ ылар дойдутугар тиийээри, ханна баран иһэрин билбэтэр да, суолга туруммута+. 9Итэҕэлинэн кини эрэннэриллибит сиргэ тиийэн, туора дойдуга кэлбит киһилии, эмиэ оннук нэһилиэстибэ эрэннэриллибит Исаактаах Иаковын кытта бииргэ отууланан олорбута+. 10Таҥара Бэйэтинэн оҥкуллаан туппут тулхадыйбат чиҥ тирэхтээх куоратыгар тиийэрин Авраам ол курдук күүтэрэ+. 11Итэҕэлинэн Сарра эмиэ, төрүүр сааһын ааһан баран, оҕо үөскүүр кыахтаммыта[*]. Таҥара эрэннэрбитин экчи толорорун кини билэрэ+. 12Ол иһин, бүдүгүрэ кырдьыбыт биир киһиттэн «халлаан сулуһун курдук элбэх, муора кумаҕын курдук баһаам удьуор дьон» үөскээн тахсыбыттара+.

13Кинилэр бука бары итэҕэллэрин энчирэппэккэ өлбүттэрэ; төһө да эрэннэриллибити ылбатахтарын иһин, ону ыраахтан эҕэрдэлии көрөллөрө итиэннэ бэйэлэрин бу сиргэ ааһан иһэр айанньыттарбыт, кэлии дьоммут дэнэллэрэ+. 14Бу барыта кинилэр дьиҥ дойдуларын көрдүүллэрин туоһулуур. 15Өскөтүн кинилэр араҕан барбыт дойдуларын өйдүү-саныы сылдьыбыттара эбитэ буоллар, онно төннөн тиийэр тоҕоостоох кэми хаһан баҕарар булуо этилэр; 16ол эрээри бу дьон быдан ордукка – Халлааннааҕы дойдуга – дьулуһаллара, ол иһин Таҥара, кинилэргэ куорат бэлэмнээн, Бэйэтин аһаҕастык кинилэр Таҥараларынабын диир+.

17-18Итэҕэлинэн Авраам, Таҥара кинини тургутан көрбүтүгэр, Исаагы сиэртибэ биэрбитэ; Таҥара киниэхэ «Исаак эн ааккын ааттатыа» диэн эрэннэрбит баар-суох соҕотох уолун сиэртибэ биэрэргэ Авраам ол курдук бэлэм этэ+. 19«Таҥара өлбүтү да тилиннэрэр кыахтаах» дии саныыр буолан, кини кэнэҕэс тиллии бэлиэтигэр уолун төттөрү ылбыта+. 20Исаак эмиэ инникигэ итэҕэлинэн Иаковтаах Исавы алҕаабыта+. 21Итэҕэлинэн Иаков, өлөрүгэр, Иосиф уолаттарын иккиэннэрин алҕаан баран, тайах маһыгар өйөнөн туран, Таҥараҕа сүгүрүйбүтэ+. 22Итэҕэлинэн Иосиф, өлөрүгэр, Израиль уолаттара Египеттэн тахсыахтаахтарын санатан, уҥуохпун илдьэ бараарыҥ диэн кэриэһин эппитэ+.

23Итэҕэллэринэн Моисей төрөппүттэрэ уолларын үс ый тухары кистии сылдьыбыттара, саҥа төрөөбүт оҕолоро үчүгэйкээн бэйэлээҕин көрөн, ыраахтааҕы дьаһалыттан да куттамматахтара+. 24Итэҕэлинэн Моисей, сааһын ситэн баран, фараон кыыһын уола дэнэртэн аккаастаммыта,+
25аньыылаах олоҕунан быстахтык дуоһуйар оннугар, Таҥара норуотун кыһалҕалаах олоҕун үллэстэрин ордорбута;+
26Египет күндү кылаатынааҕар Христос туһугар эрэйдэнэри кини ордук сыаналаах баайга холообута, ол курдук кэнэҕэс бэриллэр дьиҥ төлөбүрү өйүттэн араарбат этэ+. 27Итэҕэлинэн Моисей, ыраахтааҕы уордайыа диэн куттаммакка, Египет сирин хаалларан барбыта. Кини, Көстүбэти көрөр курдук, бөҕөх санаалааҕа+. 28Итэҕэлинэн кини Паасханы олохтообута уонна, Израиль ыалларын маҥнайгы уол оҕолорун өлүү аанньала тумнан аастын диэн, хаанынан ааннарын сотоллоругар соруйбута+. 29Итэҕэллэринэн кинилэр, кураанах сири туоруур курдук, Кыһыл муораны түгэҕинэн хааман туораабыттара, оттон Египет дьоно, кинилэри батыһан иһэн, бука бары ууга тимирбиттэрэ+. 30Итэҕэллэринэн Израиль дьоно Иерихону сэттэ күн устата эргийэ хаампыттарыгар куорат истиэнэлэрэ сууллубуттара. 31Итэҕэлинэн содур дьахтар Раав чуҥнуу кэлбит Израиль дьонун дьиэтигэр саһыаран[*], итэҕэлэ суохтары кытта бииргэ өлбөтөҕө+.

32Өссө тугу этиэмий? Гедеон, Варак, Самсон, Иеффай, Давид, Самуил уонна да атын пророктар тустарынан кэпсиэхпин бириэмэм тиийиэ суоҕа. 33Итэҕэллэринэн кинилэр бүтүн саарыстыбалары сууһараллара, кырдьыгы олохтууллара, Таҥара эрэннэрбитин ылаллара, хахай айаҕын хам туталлара, 34уот уорун уҕарытан умуруораллара, өргөстөөхтөн мүччү түһэллэрэ, мөлтөөн-ахсаан баран, хат күүһүрэн-уоҕуран кэлэллэрэ; сэриигэ, күүстээх буойун буолан, туора дойду сэриилэрин чугутан ыыталлара; 35дьахталлар өлбүт дьонноро тиллибиттэрин төттөрү ылаллара; сорохтор быдан ордук олоххо тиллээри, көҥүлтэн аккаастанан туран сору-муҥу көрөн өлөллөрө; 36сорохторун атаҕастыыллара, сынньаллара, сыабынан бохсон хараҥа хаайыыга быраҕаллара;+
37тааһынан тамнаан өлөрөллөрө, эрбиинэн эрбииллэрэ, накаастыыллара[*], батаһынан кэрдэллэрэ; кинилэр бараан, козел тириитэ таҥастаах атах-балай сылдьаллара, кыһалҕаҕа кыһарыйтаран, сойуолатан эрэйи-муҥу көрөллөрө. 38Бүтүн аан дойдутааҕар күндү дьон иччитэх сирдэринэн, хайаларынан, сир аҥхайдарынан, хаспахтарынан атах балай сылдьаллара.

39Кинилэр бука бары итэҕэллэринэн Таҥара биһирэбилин ситиспиттэрэ, ол гынан баран Кини эрэннэрбитин ылбатахтара; 40тоҕо диэтэххэ, Таҥара туох эрэ үчүгэйтэн үчүгэйи биһиэхэ бэлэмнээн, кинилэр эҥкилэ суох буолууну биһигинниин бииргэ ситиһэллэрин туһугар, барыта итинник буолбута+.

12

Христос – биһиги итэҕэлбитин Төрүттээччи

121-2Онон биһиги эмиэ, тулабытыгар былыт курдук итинник хойуу туоһулардаах дьон, бары баттыгы санныбытыттан киэр быраҕан, атахтыыр аньыыны антах анньан, итэҕэлбит Төрүттээччитэ, Ситэрээччитэ Иисустан харахпытын араарбакка, бу барыахтаах күрэх суолбутунан тулуурдаахтык дьулуруйан иһиэҕиҥ. Кини, иннигэр күүтэр үөрүү туһугар[*] кириэскэ тиириллии саатын-суутун тулуйан баран, Таҥара бүрүстүөлүн уҥа өттүгэр олорбута++. 3Онон эр сэниэҕит эстибэтин, күүстээх санааҕыт өһүллүбэтин туһугар, Кини аньыылаах дьон итиччэлээх атаҕастабылын тулуйбутун өйдүү-саныы сылдьыҥ+.

Айыы Тойон таптыыр киһитин дьарыйар

4Эһиги, аньыыны утаран, хааҥҥытын тоҕор гына өссө турууласпакка да сылдьан,+
5Таҥара эһигини, оҕолорун, бөҕөргөтөн эппит тылларын умнубуккут. «Уолум! Айыы Тойон дьарыйарын өйдөө, аньыыгын саралаатаҕына, санааҕын түһэримэ;+
6Айыы Тойон таптыыр киһитин дьарыйар, ылынар уолун, ким да буоллун, таһыйар».

7Онон Кини эһигини дьарыйарын Аҕабыт биһигини иитэр-үөрэтэр дии санаан, тулуйар буолуҥ. Таҥара эһигини оҕолорум диир буолан дьарыйталыыр. Аҕа буойбат оҕото диэн баар дуо+? 8Оттон уолаттарын барыларын дьарыйтыырын курдук, эһигини дьарыйбат буоллаҕына, ол аата эһиги булумньу оҕолоргут, Кини оҕолоро буолбатаххыт.

9Бэл сиргэ баар аҕаларбыт дьарыйалларыттан куттанар эбит буоллахпытына, бараммат олоххо тиксэр туһугар, халлааҥҥа баар Аҕабытыгар өссө ордук бас бэриниэхтээхпит буолбат дуо? 10Сирдээҕи аҕаларбыт хайдах сөп диэбиттэринэн быстах кэмҥэ уодьугаммытын тардаллара, оттон бу Аҕабыт биһигини Бэйэтин курдук сибэтиэй гынаары, биһиэхэ туһалаах буоллун диэн үөрэтэр. 11Дьарыллыы маҥнай утаа кими да үөрдүбэт, хомотор эрэ гынан баран, дьарыллан көммүт дьон кэлин кырдьыктаах, эйэлээх олох өлгөм үүнүүтүн хомуйаллар.

12Онон, доҕотторуом, сэниэтэ эстибит илиигитин өрө көтөҕүҥ, мөлтөөбүт сүһүөххүтүн көннөрүҥ. 13Доҕолоҥнуур сүһүөххүт бүдүрүйбэтин, үтүөрэрин туһугар, көнө суолунан сылдьыҥ+.

14Дьону барытын кытта эйэ-дэмнээх буоларга, сибэтиэй олохтонорго кыһаллыҥ; сибэтиэй олохтоммокко сылдьан, ким да Айыы Тойону көрүө суоҕа+. 15Ким да Таҥара илгэлээх үтүөтүттэн маппатын курдук, хайаҕыт да «абалаах силистэн үүнэн содулу таһаарар, үгүс киһини буомурдар сүлүһүннээх үнүгэс кэриэтэ буолбатын» туһугар, бэйэҕитин болҕойуҥ;+
16эһиги ортоҕутугар Исав курдук биир аһылык иһин бастакы оҕо буолар быраабын атыылаабыт содур быһыылаах эбэтэр Таҥараны билиммэт дьон баар буолбатын туһугар, бэйэҕитин көрүнүҥ+. 17Кэлин Исав төһө да алгыс ылыан баҕардар, аккаастаппытын билэҕит; төһө да хараҕын уутунан суунан туран көрдөстөр, оҥорбутун хайдах да уларытар кыаҕа суоҕа[*]+.

Таҥара саҥатын иһиттэххитинэ, киэр хайыһымаҥ

18Эһиги ыас хараҥаҕа силлиэ быыһыгар уотунан уһуура турар,+
19турба оонньуур тыаһа иһиллэр уонна Израиль норуота истэн баран салгыы саҥарбатыгар көрдөспүт куолаһа дуораһыйар, киһи тутан-хабан көрүөн сөптөөх хайатыгар[*] чугаһаан турар буолбатаххыт. (+
20Кинилэр «бу хайаны бэл кыыл да таарыйдаҕына, тааһынан быраҕыллан, эбэтэр оҕунан ытыллан өлүөхтээх» диэн сэрэтиититтэн чаҕыйбыттар+. 21Ити көстүүттэн оннооҕор Моисей дьулайан: «Титирэс буолуохпар диэри куттанным», – диэбит.) 22Суох, эһиги Сион хайатыгар – Тыыннаах Таҥара куоратыгар, Халлааннааҕы Иерусалимҥа, аата ахса биллибэт Аанньалларга,+
23ааттара Халлааҥҥа суруллубут Таҥара бастакы уолаттарын өрөгөйдөөх Сиэркэбигэр, бар дьону сууттуур Судьуйаҕа – Таҥараҕа, ситэн-хотон эҥкилэ суох буолбут кырдьыксыт дьон тыыннарыгар,+
24саҥа сөбүлэһии Тиксиһиннэрээччитигэр – Иисуска уонна Кини аньыыттан ыраастыыр, Авель хаана эрэннэрэринээҕэр быдан ордугу эрэннэрэр Хааныгар – чугаһаатыгыт+.

25Онон сэрэхтээх буолуҥ: Кини саҥарар кэмигэр киэр хайыһымаҥ. Кинилэр сиргэ саҥарааччыны истибэккэ, буруйдаммыттара, онон биһиги Халлаантан Саҥарааччыттан киэр хайыстахпытына, буруйдааһынтан, биллэн турар, куоппаппыт+. 26Ол кэннэ Кини сатарыыр саҥата иһиллэн сири дьигиһиппитэ, оттон билигин Кини: «Өссө биирдэ сири эрэ буолбакка, халлааны эмиэ дьигиһитиэм», – диэн бигэргэтэн этэр+. 27«Өссө биирдэ» диэн тыл, айыллыбыттан халбаҥнаабата эрэ ордон хааларын, оттон халбаҥныыра барыта уларыйарын көрдөрөр+.

28Онон тулхадыйбат Саарыстыбаны ылар дьон биһиги Таҥараҕа махтана сылдьыах тустаахпыт уонна Киниэхэ сөбүлэтэр курдук, дириҥ ытыктабыллаахтык, Киниттэн толлон-торуттан туран сулууспалыахтаахпыт+. 29Тугу барытын имири сиир суостаах уот кэриэтэ эбээт биһиги Таҥарабыт!

13

Таҥараҕа сөбүлэтэр олох

13^1Доҕотторуом, эһиги бэйэ-бэйэҕитигэр бырааттыы тапталгыт уостары билбэтин+. 2Айан дьонун амарахтык көрсөр үгэһи өрүү умнумаҥ. Сорох ыалдьытымсах дьон бэйэлэрэ да билбэттэринэн Аанньаллары маанылаан тураллар+. 3Хаайыыга сытааччылары, бэйэҕит хаайыыга сытаргыт курдук, өйдүү сылдьыҥ; эрэйи-муҥу көрөөччүлэри, бэйэҕит эрэйдэнэ сылдьаргыт курдук, умнубат буолуҥ+. 4Кэргэннии олоххутун бука бары үрдүктүк тутуҥ, ыал дьон, бэйэ-бэйэҕитигэр бэриниилээх буолуҥ; содурдары, көссүүлэһээччилэри Таҥара дьүүллүөҕэ+. 5Харчы баҕатыгар ылларымаҥ, туох баардааххытынан дуоһуйуҥ. Кини «эйигин хаалларыам да, быраҕыам да суоҕа» диэн Бэйэтинэн этэн турар+. 6Ол иһин биһиги эрдээхтик этэбит: «Айыы Тойон миэхэ көмөлөһөр, онон мин туохтан да куттаныам суоҕа. Киһи миэхэ туох куһаҕаны оҥоруой?»+

7Таҥара тылын үөрэтэн эһигини көрбүт-истибит дьону өйдүү сылдьыҥ; кинилэр олорон ааспыт олохторун түмүгүн көрөн, итэҕэллэрин холобур туттуҥ+. 8Иисус Христос бэҕэһээ да, бүгүн да, үйэттэн үйэлэр тухары өрүү биир, уларыйбат+. 9Эҥин араас туора үөрэҕинэн үлүһүйүмэҥ; онон дьарыгырааччыларга туох да туһаны аҕалбатах аһы аһыахтааҕар, Таҥара илгэтинэн күүс-сэниэ киллэриммит ордук+. 10Бэл Скинияҕа сулууспалааччылар ылан аһыыр бырааптара суох сиэртибэнньиктэрэ биһиэхэ баар эбээт. 11Аньыы иһин сиэртибэҕэ бэриллибит сүөһү хаанын архиерей Сибэтиэйтэн Сибэтиэйгэ илдьэ киирэр, оттон этин түөлбэ тас өттүгэр таһааран уматаллар+. 12Ол иһин Иисус эмиэ дьону Бэйэтин Хаанынан ыраастаары, куорат тас өттүгэр өлбүтэ+. 13Онон, доҕотторуом, Кинини кытта бииргэ атаҕастанарбытын кэрэйбэккэ, түөлбэ тас өттүгэр Киниэхэ тахсыаҕыҥ+. 14Биһиги куруук олорор куораппыт манна суох эбээт – биһиги кэнэҕэски кэм куоратын көрдүүбүт. 15Таҥараҕа, Кини аатын айхаллыыр хайҕал тыл сиэртибэтин – этэр тылбытынан биэрэр бэлэхпитин Иисус көмөтүнэн тиһигин быспакка биэрэ туруоҕуҥ+. 16Итини тэҥэ үтүөнү оҥорору, хардарыта көмөлөсүһэри умнумаҥ – Таҥара итинник сиэртибэни сөбүлүүр.

17Салайааччыларгытыгар бас бэриниҥ, тугу этэллэрин истиҥ. Таҥара иннигэр отчуоттуохтаах дьон быһыытынан кинилэр эһиги тускутугар утуйар ууларын умнан да туран кыһаллаллар. Эһиги истигэн буоллаххытына эрэ, кинилэр үөрэ-көтө сулууспалыахтара, оттон ыарырҕатан өрө тыына сылдьар буоллахтарына, ол эһиэхэ туох да туһаны аҕалыа суоҕа.

18Биһиги туспутугар үҥэ сылдьыҥ. Туохха да буоллун, барытыгар чиэһинэй буолуохпутун баҕарар буоламмыт, суобаспыт ыраас диэн биһиги эрэнэ саныыбыт+. 19Ордук Таҥара миигин эһиэхэ түргэнник төнүннэрэрин туһугар үҥэргитигэр көрдөһөбүн.

Алгыс

20Бараанын үөрүн улуу Маныыһытын – хаһан да көтүллүбэт сөбүлэһии кэс тылын Бэйэтин Хаанынан бигэргэппит Айыы Тойон Иисус Христоһу өлбүттэртэн тилиннэрбит Таҥара, эйэ-ил төрдө,+
21Бэйэтин көҥүлэ туоларын туһугар, эһигини бары үтүөҕэ салайыахтын, тугу сөбүлүүрүн эһиэхэ[*] Иисус Христоһунан ситэртэриэхтин. Киниэхэ үйэлэртэн үйэлэр тухары албан аат! Аминь.

22Бырааттарым, бу эһигини өйдөтөн эппиппин ылынаргытыгар көрдөһөбүн. Оннук элбэҕи да суруйбатым. 23Бырааппыт Тимофей босхоломмутун туһунан эһиэхэ үтүө сонуннаахпын. Сотору кэлэр күннээх буоллаҕына, кинини эһиэхэ илдьэ тиийиэҕим+. 24Салайааччыларгытыгар уонна сибэтиэйдэргэ бука барыларыгар эҕэрдэтэ тириэрдиҥ. Италия христианнара эһиэхэ эҕэрдэ ыыталлар. 25Таҥара илгэлээх үтүөтэ эһигинниин эҥээрдэһиэхтин. Аминь[*].

* Бу сурук автора ким буолара чуолкай биллибэт. Аполлос, Петр, Стефан, Филипп эбэтэр Епафрас буолуохтарын сөп диэн араас сабаҕалааһын баар.

* 1:3 Бэйэтинэн – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 1:6 Аан дойдуга киллэрэригэр эмиэ – эбэтэр «аан дойдуга эмиэ киллэрэригэр».

* 1:7 Тыын – «руах» диэн еврей тыла итиэннэ «пнеума» диэн грек тыла «тыын» уонна «тыал» диэн суолталаахтар.

* 1:12 Олоччу барыта уларыйыаҕа – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Таҥас курдук уларыйыаҕа».

* 2:7 Айбытыҥ барытын үрдүнэн кинини туруордуҥ – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 2:16 Онон Кини Аанньаллар киэннэрин буолбакка, Авраам удьуордарын айылгыларын ылыммыта – эбэтэр «Кини Аанньалларга буолбакка, Авраам удьуордарыгар көмөлөһө кэлбитэ».

* 3:1 Иисус Христоска – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Иисуска».

* 3:5 Кини дьиэтин – Кини норуотун.

* 3:6 Тиһэҕэр тиийэ бигэтик – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 3:13 Бүгүн – Христос иккиһин кэлиэр диэри.

* 6:10 Сибэтиэйдэр – Таҥара дьоно. Тапталгытын – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «тапталгыт дьыалатын».

* 7:5 Дэһээтинэ (нууч. десятина) – үүнүү биитэр дохуот уон гыммыт биирэ. Моисей Сокуонун быһыытынан Израиль дьоно дохуоттарын уонна үүнүүлэрин уон гыммыт биирин левиттэргэ, аҕабыыттарга биэрэллэрэ.

* 7:21 Мелхиседек курдук – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 8:11 Чугастааҕытын – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «ыалын».

* 9:14 Сибэтиэй Тыынынан – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «өлбөт үйэлээх Тыынынан».

* 9:14 Дьиҥнээх – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 10:9 Таҥара – сорох былыргы илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 10:30 …диир Айыы Тойон – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 10:34 Мин хаайыыга сыттахпына – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «хаайыылаахтарга».

* 10:38 Кырдьыксыт – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Мин кырдьыксытым».

* 11:11Эбэтэр «Төһө да Сарра оҕото суоҕун, төрүүр сааһын ааспытын иһин, Авраам аҕа буолар кыахтаммыта».

* 11:31Синодальнай тылбааска «уонна атын сиринэн атааран биэрэн» диэн тыллар эбии киирбиттэр (Сибэтиэй Иаков Апостол суругуттан).

* 11:37 Накаастыыллара – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 12:1-2 Үөрүү туһугар – эбэтэр «үөрүү оннугар».

* 12:17 Оҥорбутун хайдах да уларытар кыаҕа суоҕа – эбэтэр: «Аҕата кини тугу оҥорбутун уларытар кыаҕа суоҕа», «Исав тугу оҥорбутун уларыттарар курдук, аҕатын кыайан тылыгар киллэрбэтэҕэ», «Исавка аньыыны билинэр кыах бэриллибэтэҕэ».

* 12:19 Хайатыгар – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 13:21 Эһиэхэ – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «биһиэхэ».

* 13:25 Аминь – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

+ 1:2 1 Пет 1:20, Мк 12:7, Ин 1:3, 1 Кор 8:6, Кол 1:16

+ 1:3 2 Кор 4:4, Кол 1:15, Саал 109:1, Мк 16:19, Апос 7:55-56, Рим 8:34

+ 1:4 Эф 1:21, Флп 2:9
+ 1:5 Саал 2:7, Апос 13:32-33, Евр 5:5,
+ 1:6 Саал 96:7
+ 1:7 Саал 103:4
+ 1:9 Саал 44:7-8
+ 1:12 Саал 101:26-28
+ 1:13 Саал 109:1, Евр 10:13
+ 1:14 Төрүт. 19:16
+ 2:4 Апос 2:22, Апос 2:43
+ 2:5 Евр 1:6
+ 2:8 Саал 8:5-7, 1 Кор 15:25

+ 2:9 Ин 8:54, Ин 17:1, 1 Пет 1:21, 2 Пет 1:17

+ 2:10 Рим 11:36, Евр 5:9

+ 2:11 Евр 13:12, Мф 28:10, Мк 3:35, Ин 20:17, Рим 8:29

+ 2:12 Саал 21:23

+ 2:14 Ин 1:14, 1 Ин 4:2, 2 Ин 1:7, 1 Тим 3:16, 1 Ин 3:8, 1 Кор 15:54-55

+ 2:17 Флп 2:7
+ 2:18 Лк 22:28
+ 3:11 Саал 94:7-11
+ 3:15 Саал 94:7-8
+ 3:17 Саал 94:10,
+ 3:19 Саал 105:24
+ 4:1 Евр 12:15
+ 4:3 Саал 94:11, Евр 3:11
+ 4:4 Төрүт. 2:2
+ 4:5 Саал 94:11
+ 4:6 Евр 3:19
+ 4:7 Саал 94:7-8
+ 4:12 Эф 6:17, Арыл 1:16
+ 4:13 Саал 89:8, Саал 138:2-3
+ 4:14 Евр 2:17-18, Эф 4:10, Евр 7:26

+ 4:15 Лк 23:41, Ин 8:46, 1 Пет 2:22, 1 Ин 3:5, 2 Кор 5:21

+ 4:16 Эф 3:12, Евр 10:19
+ 5:1 Евр 8:3
+ 5:2 Евр 7:28
+ 5:3 Евр 7:27

+ 5:5 Ин 8:54, Саал 2:7, Апос 13:32-33, Евр 1:5

+ 5:6 Саал 109:4, Евр 7:17, Евр 7:21

+ 5:7 Мф 26:39, Мк 14:35, Лк 22:41, Саал 21:25

+ 5:8 Рим 5:19, Флп 2:8
+ 5:9 Евр 2:10
+ 5:11 2 Пет 3:16
+ 5:12 1 Пет 2:2, 1 Кор 3:1-2
+ 5:14 Эф 4:13
+ 6:1 Евр 9:14

+ 6:2 Апос 8:17, Апос 19:4-5, Апос 10:42, Апос 17:31

+ 6:4 Евр 10:29
+ 6:8 Мф 13:7, Мф 3:12
+ 6:10 Мф 10:42

+ 6:11 Рим 5:2-5, 2 Кор 1:22, 2 Кор 5:5, Эф 1:14

+ 6:12 Евр 13:7
+ 6:13 Лк 1:73-75
+ 6:14 Төрүт. 22:17
+ 6:16 Тахсыы 22:11
+ 6:17 Саал 109:4
+ 6:19 Евр 9:7
+ 6:20 Евр 4:14, Евр 8:1, Евр 9:24-25
+ 7:2 Төрүт. 14:17-20
+ 7:6 Төрүт. 12:2-3, Рим 4:3, Гал 3:16
+ 7:14 Мф 1:3, Лк 3:3
+ 7:17 Саал 109:4, Евр 5:6
+ 7:18 Рим 8:3, Гал 4:9
+ 7:19 Евр 9:9, Евр 10:1
+ 7:21 Саал 109:4, Евр 5:6
+ 7:22 Евр 6:11
+ 7:25 1 Ин 2:1, Рим 8:34
+ 7:26 Эф 4:10, Евр 4:14
+ 7:27 Евр 5:3, Евр 9:12, Евр 10:10
+ 7:28 Евр 5:2
+ 8:1 Саал 109:1, Мк 16:19, Евр 1:3
+ 8:2 Евр 9:24
+ 8:3 Евр 5:1, Эф 5:2
+ 8:5 Кол 2:17, Евр 10:1, Тахсыы 25:40
+ 8:6 2 Кор 3:6, Евр 9:15
+ 8:7 Евр 7:11
+ 8:8 Евр 10:16-17, Лк 22:20, 2 Кор 3:6
+ 9:1 Тахсыы 25:8
+ 9:2 Тахсыы 26:1, Тахсыы 25:30-31
+ 9:3 Тахсыы 26:31-33,

+ 9:4 Тахсыы 25:10, Тахсыы 30:1, Тахсыы 16:33-34,

+ 9:5 Тахсыы 25:19-20
+ 9:7 Евр 6:19
+ 9:8 Евр 10:20
+ 9:9 Евр 7:19, Евр 10:1
+ 9:10 Мк 7:4
+ 9:11 Евр 7:27, Евр 10:10

+ 9:14 1 Пет 1:18-19, Евр 6:1, Арыл 7:14, 1 Ин 1:7, Эф 5:26

+ 9:15 Евр 8:6, 2 Тим 1:1, Тит 1:2
+ 9:19 Тахсыы 12:22, Саал 50:9
+ 9:20 Тахсыы 24:8
+ 9:21 Тахсыы 29:12, Тахсыы 29:36,
+ 9:23 Тахсыы 25:40, Евр 8:5
+ 9:24 Евр 8:2
+ 9:26 1 Ин 3:5, 1 Пет 3:18
+ 9:27 Мф 16:27

+ 9:28 1 Пет 2:24, 1 Пет 3:18, Тит 2:13, Апос 1:11, 1 Фес 4:16-18

+ 10:1 Кол 2:17, Евр 8:5, Евр 7:19, Евр 9:9

+ 10:5 Саал 39:7-9, Саал 50:18

+ 10:10 Мф 26:26, 1 Кор 11:24, Евр 7:27, Евр 9:9

+ 10:12 Саал 109:1, Мк 16:19, Евр 1:3
+ 10:13 Саал 109:1, Евр 1:13
+ 10:17 Евр 8:10-12
+ 10:19 Эф 3:12, Евр 4:16
+ 10:20 Евр 9:8, Ин 14:6

+ 10:22 Ин 13:8, 1 Кор 6:11, Эф 5:26, Тит 3:5

+ 10:23 Евр 4:14, 1 Кор 1:9, 1 Фес 5:24, 2 Фес 3:3

+ 10:25 Апос 2:42, Рим 13:11, 1 Кор 3:13
+ 10:26 Мк 3:29, 1 Ин 5:16
+ 10:27 Саал 20:10, Саал 78:5,
+ 10:29 Евр 6:4-6
+ 10:30 Рим 12:19
+ 10:31 Лк 12:5

+ 10:34 Мф 25:36, Мф 5:12, Мф 6:20, Мф 19:21, 1 Пет 1:4, Кол 1:5

+ 10:38 Рим 1:17, Гал 3:11
+ 11:1 Рим 8:24, 2 Кор 4:18
+ 11:3 Төрүт. 1:6-7, Саал 32:6, 2 Пет 3:5
+ 11:4 Төрүт. 4:3-8, Мф 23:35, 1 Ин 3:12
+ 11:5 Төрүт. 5:22-24
+ 11:7 Төрүт. 6:9-22
+ 11:8 Төрүт. 12:1-4
+ 11:9 Төрүт. 12:8, Төрүт. 13:3, Төрүт. 18:1
+ 11:10 Евр 12:22, Арыл 21:2
+ 11:11 Төрүт. 21:2
+ 11:12 Рим 4:19, Төрүт. 22:17
+ 11:13 Мф 13:17, Лк 10:24, Төрүт. 23:4
+ 11:16 Төрүт. 26:24, Төрүт. 28:13
+ 11:17 Төрүт. 22:1-10, Төрүт. 21:12, Рим 9:7
+ 11:19 Рим 4:17-19
+ 11:20 Төрүт. 27:27-29, Төрүт. 27:39-40
+ 11:21 Төрүт. 47:31, Төрүт. 48:17-19
+ 11:22 Төрүт. 50:24-25
+ 11:23 Тахсыы 2:2-3, Апос 7:20
+ 11:24 Тахсыы 2:10-11
+ 11:25 1 Ин 2:17
+ 11:26 Евр 13:13
+ 11:27 Тахсыы 12:37, Тахсыы 13:18
+ 11:28 Тахсыы 12:21-30
+ 11:29 Тахсыы 14:21-30
+ 11:31 Мф 1:5, Иак 2:25
+ 11:36 Төрүт. 39:20, Мф 21:35, Мк 16:18
+ 11:40 Флп 3:12, Евр 12:23
+ 12:1 1 Кор 9:24

+ 12:2 Евр 2:10, Лк 24:26, Флп 2:8, Саал 109:1, Мк 16:19, Евр 1:3

+ 12:3 Аман өһө 24:10
+ 12:4 1 Тим 4:10
+ 12:5 Аман өһө 3:11-12, Саал 93:12,
+ 12:7 Арыл 3:19
+ 12:13 Аман өһө 4:26
+ 12:14 Мф 5:8
+ 12:15 Евр 4:1,
+ 12:16 Евр 13:4, Төрүт. 25:29-34
+ 12:17 Төрүт. 27:34-38
+ 12:18 Тахсыы 19:16-18, Тахсыы 20:18,
+ 12:19 Тахсыы 19:16, Тахсыы 20:19,
+ 12:20 Тахсыы 19:12-13

+ 12:22 Гал 4:26, Арыл 14:1, Арыл 21:2, Иуд 1:14

+ 12:23 Лк 10:20, Флп 3:12, Евр 11:40

+ 12:24 Евр 8:6, Евр 9:15, 1 Пет 1:2, Төрүт. 4:10

+ 12:25 Евр 2:3
+ 12:26 Тахсыы 19:18,
+ 12:27 Саал 101:27
+ 12:28 Саал 2:11

+ 13:1 Ин 13:34, 1 Пет 1:22, 2 Пет 1:7, Рим 12:10, 1 Фес 4:9

+ 13:2 1 Пет 4:9, Төрүт. 18:3, Төрүт. 19:2
+ 13:3 Мф 25:36, Евр 10:34
+ 13:4 1 Кор 7:38, Тахсыы 20:14, 1 Кор 6:9

+ 13:5 Аман өһө 23:4, Мф 6:19, Мф 6:25, 1 Тим 3:1, 1 Тим 6:7-9,

+ 13:6 Саал 117:6
+ 13:7 Евр 6:12
+ 13:8 Саал 101:28
+ 13:9 Кол 2:16
+ 13:11 Тахсыы 29:14,
+ 13:12 Мф 21:39, Мк 12:8
+ 13:13 1 Пет 4:14, Евр 11:26
+ 13:15 Саал 49:14, Саал 106:22,

+ 13:18 Эф 6:19, 1 Фес 5:25, 2 Фес 3:1, Апос 23:1, Апос 24:16

+ 13:20 Рим 15:33, Саал 22:1, Саал 79:2, Ин 10:11, 1 Пет 5:4, Тахсыы 24:8,

+ 13:23 Апос 16:1

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=YKT

Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. Е

7. И

8. К

9. Л

10. М

11. О

12. П

13. Р

14. С

15. Т

16. Ф

17. Х

18. Э

Авва (арамей.) – Аҕа. Оҕо аҕатын ыҥырар иһирэх тыла. Айыы Тойон Иисус Христос холобурун батыһан маҥнайгы христианнар Таҥараны итинник ыҥыраллара.

Авраам – еврей норуотун улуу төрүт өбүгэтэ, Таҥара ураты сөбүлэһиини оҥорсубут киһитэ. Халбаҥнаабат бигэ итэҕэллээх буолан, кини «Таҥара доҕоро» диэн ааты ылбыт.

Аҕа баһылыктар (грек. пресбүтэрой, нууч. старейшины) – аҕабыыттары кытта тэҥҥэ еврей норуотун олоҕун салайсар бас-көс дьон; сорохторо синедрион (Үрдүкү Сүбэ) чилиэннэрэ буолаллара.

Аҕабыыт (грек. һиэрэус, нууч. священник) – Былыргы Израильга: Моисей Сокуонугар ыйыллыбыт сүөһүнү, көтөрү, бурдугу аньыы толугар сиэртибэ биэрэн Таҥараҕа сулууспалыыр киһи. Израильга, Сокуон быһыытынан, Левий удьуордарыттан ураты атын ким да аҕабыыт буолар кыаҕа суоҕа.

Аллилуйя (евр.) – Айыы Тойону айхаллааҥ. Еврейдэр Таҥараны үөрүүлээхтик уруйдуур-айхаллыыр тыллара.

Аминь (евр.) – дьиҥ чахчы оннук. Иудейдар уонна христианнар Таҥараҕа үҥүүлэрин түмүктүүр тыллара.

Апостол (грек. апостолос) – сорукка ыытыллыбыт киһи. Саҥа Кэс Тылга: Иисус Христос талан ылан Таҥара Саарыстыбатын туһунан Евангелиены иһитиннэртэрэ ыыппыт үөрэнээччитэ, миссионер. Маҥнайгы христианнар Иерусалимнааҕы сиэркэптэрин Апостоллар салайаллара.

Араҥ ыарыы – былыр тирии ыарыытын араас көрүҥүн барытын бу курдук ааттыыллара. Араҥ буолбуттары кирдээхтэр диэн ааттаан, дьонтон-сэргэттэн үүрэллэрэ. Аҕабыыт ыарыһаҕы сирийэн көрөн баран, үтүөрбүт диэтэҕинэ, киһи урукку олорбут сиригэр-уотугар төннөрө.

Архиерей (грек. архиэрэус, нууч. первосвященник) – Таҥара үлэһиттэрин иерархиятын баһылыга. Бу уһулуччулаах солотун таһынан кини өссө синедрион салайааччыта этэ. Архиерей дойду политическай олоҕор улахан сабыдыаллааҕа.

Асия – арҕааҥҥы Турция сиригэр баар, былыргы Рим империятыгар киирсэр уобалас. Бу уобаласка Мисия, Лидия, Фригия уонна Кария сирэ-уота киирсэрэ. Киин куората Эфес этэ.

Бараан Оҕото (слав.) – аньыы-хара бырастыы буоларын туһугар сиэртибэҕэ бэриллэр туох да омсото суох бараан оҕото. Киһи аймах аньыытын-буруйун Бэйэтигэр ылынан, кинилэр тустарыгар өлөн быыһыы кэлбит Сибэтиэй Айыы Тойону пророктар маннык ааттаабыттар.

Биэс уонус күн бырааһынньыга (евр. Шевуот) – Паасха кэнниттэн биэс уон күн буолан баран бэлиэтэнэр Үүнүү бырааһынньыга. Бу бырааһынньыгы еврейдэр Иерусалимҥа көрсөргө дьулуһаллара.

Быһыы, быһыллыы (грек. пэритомэ, нууч. обрезание) – еврей норуотун үгэһэ, уол оҕо төрөөбүтэ ахсыс күнүгэр оҥоһуллар сиэр-туом. Бу сиэр-туом – Таҥара Авраамҥа эппит кэс тылын бэлиэтэ – оҕо Таҥара норуотугар киирсэрин көрдөрөрө.

Быыһааччы (грек. Сотэр, нууч. Спаситель) – Мессия, Христос, киһи аймаҕы буруйтан-аньыыттан, хара дьайтан, өлөр өлүүттэн быыһыы кэлбит Иисус Христос Айыы Тойон.

Вавилон – Месопотамия саамай бөдөҥ куораттарыттан биирдэстэрэ, элбэх дойдуну сэриилээн ылбыт Вавилон империятын киинэ. Бу империя сэриилэрэ б. э. иннинээҕи 587 с. Иерусалимы урусхаллаабыттара, Израиль норуотун билиэн ылан кулут оҥостубуттара.

Веельзевул (Баал-Зебул) – сахсырҕа таҥарата. Куһаҕан тыыннар тойоннорун сатана аата. Бу аат Израиль ыаллыы омуктара сүгүрүйэр тыыннарын Ваал-Зебуб аатыттан үөскээбит.

Галилея муората (Тивериада муората) – Галилеяҕа баар күөл. Саамай кэтириир сирэ 11 км, уһуна 21 км. Атын аата – Геннисарет (евр. Киннерет).

Геенна (евр. Ге-Хинном) – Иерусалим соҕуруу-арҕаа өттүгэр баар хочо. Былыр бу хочоҕо эмэгэттэргэ дьону сиэртибэ биэрэллэрэ. Биһиги эрабыт иннинээҕи II үйэттэн ыла бу тыл аньыылаахтар өлөн баран бүтэһиктээхтик накаастанар-буруйданар сирдэрин символа буолбута.

Голгофа (арамей. Гулгулта, евр. Гулголет) – бас уҥуоҕа. Иерусалимтан чугас турар томтор; омос көрүүгэ киһи чөмчөкөтүн санатарын иһин маннык ааттаммыт буолуон сөп.

Давид – биһиги эрабыт иннинээҕи 1055–1015 сс. Израилы салайбыт улуу ыраахтааҕы, Саалтыыр (Псалтирь) үгүс ырыаларын, үҥүүлэрин суруйбут поэт, пророк.

Давид Уола – Иисус Христос аата. Сирдээҕи олоҕор кини Давид ыраахтааҕы удьуора этэ. Күүтүүлээх Быыһааччы, Суруйууларга этиллэринэн, Давид удьуора буолуохтааҕа, онон Иисус Христоһу маннык ыҥырыы Кини Быыһааччы буоларын аһаҕастык билиниигэ тэҥнээҕэ.

Динарий (лат.) – Рим үрүҥ көмүс манньыата, үлэһит күннээҕи орто хамнаһа.

Евангелие (грек. Эвангелион) – Саҥа Кэс Тылга: маҥнай Таҥара Саарыстыбата чугаһаабытын туһунан, онтон кэлин Иисус Христос барбытын кэннэ, Христос киһи аймаҕы буруйтан-аньыыттан, хара дьайтан, өлөр өлүүттэн өрүһүйээри өлөн баран тиллибитин туһунан үөрүүлээх иһитиннэрии. Кэлин «Евангелие» диэн тыл «Иисус Христос туһунан суругунан кэпсээһин» диэн суолтаҕа туттуллар буолбута.

Илгэлээх үтүө (грек. харис, нууч. благодать) – Таҥара таптала, үтүө сыһыана, дьоҥҥо биэрэр алгыстаах күүһэ-күдэҕэ.

Исайя – Иисус Христос киһи аймаҕы быыһыы кэлиэхтээҕин ураты чаҕылхайдык туоһулаабыт пророк.

Киһи Уола (евр. Бен-адам, арам. Бар-наша, нууч. Сын Человеческий) – Эргэ Кэс Тылга «киһи, өлөр оҥоһуулаах» диэн суолтаҕа туттуллара. Иисус Христос бу ааты ылыныыта истээччилэргэ Даниил пророк (Дан 7:13 ) кэнэҕэс кэлиэхтээх Христос туһунан төлкөлөөбүтүн санатыахтааҕа.

Кириэскэ тиирии – былыргы Рим империятыгар буруйдаахтары накаастаан өлөрүү биир саамай ыар көрүҥэ. Кириэскэ тиириллибит киһи хас эмэ күн устата сору-муҥу көрөн өлөрө. Аймахтара, чугас дьонноро, улахан эрэйинэн үрдүкү тойоттортон көҥүллэтэн эрэ баран, кинини харайар кыахтаахтара.

Кураайы куйаар – киһитэ-сүөһүтэ, уута, ото-маһа суох, элбэх хайалаах кураайы, таас сир. Хотооллоругар тамариск, акация, терновник эрэ үүнэр, хаһан эмэ ардах түстэҕинэ, от быгар.

Кэс тыл хоппото – Иерусалимҥа баар Таҥара Дьиэтин Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хоһугар турар хоппо (кээмэйэ быһа холоон – 115´70´70 см). Бу акацияттан оҥоһуллубут, истиин-тастыын кыһыл көмүһүнэн бүрүллүбүт хоппо иһигэр икки дьапталҕа тааска суруллубут Таҥара Уон Кэриэһэ, кыһыл көмүс иһиккэ кутуллубут маанна (маанна быһаарыытын көр) итиэннэ Аарон көҕөрө тыллыбыт үөл мас тайаҕа угуллан турбуттар.

Левиттэр – Иаков уолун Левий удьуордара. Моисей Сокуонун быһыытынан левиттэр сулууспа кэмигэр аҕабыыттарга көмөлөһөр эбээһинэстээхтэрэ.

Легион – Рим 5-6 тыһыынча киһилээх сатыы сэриитин холбоһуга.

Маанна – Израиль норуота Синай иччитэх сирин устун 40 сыл устата көһө сырыттаҕына, Таҥара халлаантан түһэрбит үрүҥ куруппаны санатар минньигэс аһа.

Моисей – Израиль норуотун кулуттааһынтан (Египет сириттэн) быыһаан таһаарбыт, Таҥара Сокуонун бар дьонугар тиэрдибит улуу пророк.

Осанна (евр. һошиана) – быыһаа биһигини. Иудеяҕа ыраахтааҕылары айхаллыыр тыллара.

Отуу бырааһынньыга (евр. Суккот, нууч. Кущей праздник) – бастаан күһүҥҥү виноград хомуурун бырааһынньыга этэ. Бу бырааһынньыгы отууга олорон бэлиэтииллэрэ. Кэлин еврейдэр өбүгэлэрэ Синай кураайы куйаарынан көһө сылдьан отууга олорбуттарын санатар бырааһынньыкка кубулуйбут.

Паасха (евр. Песах) – еврейдэр өбүгэлэрэ Египет хабалатыттан босхоломмуттарын бэлиэтиир саамай улуу бырааһынньык. Нисан ый (кулун тутар ортото-муус устар ортото) 15 күнүгэр ылыллар. Паасха кэмигэр аһытыылаах килиэби сиири Сокуон боборо. Иерусалим олохтоохторо уонна үҥэ-сүктэ кэлбит дьон 10–15 киһилээх бөлөхтөргө арахсан бииргэ аһыыллара. Аһылыкка бараан оҕотун, атыннык эттэххэ «паасханы», сииллэрэ.

Понтий Пилат – биһиги эрабыт 26–36 сс. Рим императора Иудеяҕа анаабыт баһылыга.

Пророк (грек. профэтэс) – Таҥараҕа чугас, Кини этэрин дьоҥҥо тиэрдэр киһи. Эргэ Кэс Тыл кэмигэр Таҥара еврей норуотугар элбэх пророгу биэрбитэ. Кинилэр сиргэ Иисус Христос кэлэн бар дьон туһугар толук буолуохтааҕын бэрт элбэх сыл инниттэн өтө көрбүттэрэ, бүтэр уһук кэллэҕинэ, Иисус Христос иккиһин эргиллэн аан дойдуну дьүүллүөн иннигэр туох буолуохтааҕын төлкөлөөбүттэрэ. Саҥа Кэс Тылга Таҥара этэрин дьоҥҥо тиэрдэр, иһитиннэрэр христианнар эмиэ пророктар диэн ааттаналлар.

Равви, Раввуни – тойонум. Еврейдэр итэҕэлгэ үөрэтэр киһини ытыктабыллаахтык ыҥырар тыллара.

Саддукейдар (евр. цаддиким) – былыргы Израиль религиознай-политическай олоҕор улахан сабыдыаллаах Таҥара үлэһиттэрэ, аҕа баһылыктар. Кинилэр фарисейдары утараллара, суруллубут Сокуону эрэ билинэллэрэ, Аанньаллар баалларын, өлбүттэр тиллиэхтээхтэрин итэҕэйбэт этилэр.

Самария олохтоохторо – Иудея уонна Галилея икки ардыларынааҕы Самария (Шомрон) уобалаһыгар олорор, атын омуктары кытта булкуспут еврейдэр. Итэҕэллэрэ Тораҕа (Моисей биэс кинигэтигэр) олоҕурара. Политикаҕа, сиэргэ-туомҥа, итэҕэлгэ тыл тылларыгар киирсиспэт буоланнар, иудейдары кытта өстөһөллөрө.

Саҥа Кэс Тыл (грек. Кайнэ Диатэкэ, нууч. Новый Завет) – саҥа сөбүлэһии, дуогабар, сойуустаһыы. Таҥара дьону кытта саҥа сөбүлэһии түһэрсиэхтээҕин туһунан пророктар Эргэ Кэс Тыл кинигэлэригэр эрдэттэн өтө көрөн эппиттэр. Иисус Христос сиргэ олорон ааспыт олоҕо, үөрэппит үөрэҕэ, киһи аймах буруйун-аньыытын боруостаан кириэскэ өлүүтэ, килбиэннээх тиллиитэ барыта Таҥара киһи аймаҕы кытта оҥорсубут саҥа сөбүлэһиитэ буолбута. Саҥа Кэс Тыл былыргы грек тылынан суруллубут 27 кинигэлээх.

Сибэтиэйдэр – Саҥа Кэс Тылга: Таҥара дьоно, христианнар.

Синагога – еврейдэр Таҥараҕа үҥэр, Сокуону үөрэтэр, мунньахтыыр, дьыалаларын-куолуларын быһаарсар дьиэлэрэ.

Синедрион (евр. санхедрин, грек. сүнедрион) – еврей норуотун Рим саба баттыыр былааһыттан харыстыыр соруктаах, итэҕэл, быраап, суут дьыалатын быһаарар үрдүкү дьаһал тэрилтэтэ. Синедрион 71 чилиэннээҕэ (аҕабыыттар, аҕа баһылыктар, сокуонньуттар, фарисейдар, саддукейдар). Салайааччылара архиерей этэ.

Скиния, Туоһулааһын Скинията (грек.) – еврейдэр Синай кураайы куйаарын устун көһө сылдьар кэмнэригэр Таҥараҕа үҥэргэ анаан оҥостуммут баай-талым көстүүлээх сүүнэ улахан балааккалара (устата 14 м, туората 4 м, үрдүгэ 5 м). Иһигэр кэс тыл хоппото ууруллара.

Смоковница – Палестинаҕа дэлэйдик үүнэр кэтит сэбирдэхтээх минньигэс отонноох мас.

Сокуон (Моисей Сокуона, грек. номос, нууч. закон) – Таҥара Синай хайатын үрдүгэр Моисейга биэрбит сокуоннара (Уон Кэриэһэ) уонна киһи олоҕун бары өрүттэригэр сыһыаннаах ыйыылара-кэрдиилэрэ. Кинини кытта сөбүлэһии түһэрсибит Израиль норуота бу кэриэстэри халбаҥнаабакка тутуһуохтааҕа. Еврейдэр атын омуктары «Сокуона суохтар» диэн ааттыыллара. Библия маҥнайгы биэс кинигэтэ эмиэ «Сокуон» диэн ааттанар. Бу кинигэлэргэ Таҥара норуокка Моисейынан бэрдэрбит кэриэстэрэ, ыйыылара-кэрдиилэрэ киирбиттэр. Еврей Библиятын кинигэлэрин барыларын түмэн «Сокуон уонна Пророктар» диэн ааттыыллара.

Сокуонньуттар (грек. грамматэус, нууч. книжник, законник) – Суруйуулары, чуолаан Моисей Сокуонун, дириҥник ырытан чинчийэр үөрэхтээх дьон; үксүлэрэ фарисейдар этилэр.

Субуота (евр. шаббат, грек. саббатон) – сынньалаҥ. Еврей халандаарыгар нэдиэлэ сэттис күнэ. Бу Таҥараҕа анаммыт ытык күҥҥэ ханнык да үлэ көҥүллэммэт. Субуота сынньалаҥа бээтинсэ киэһэ күн киирбитин кэннэ, маҥнайгы үс сулус таҕыстаҕына, саҕаланара.

Таҥара Дьиэтэ (грек. хиэрос, наон, нууч. храм) – иудейдар Таҥараҕа сүгүрүйэр, сулууспалыыр, сиэртибэ биэрэр Храмнара, кинилэр норуот быһыытынан сомоҕолоһууларын бэлиэтэ. Таҥара Дьиэтэ Иерусалимҥа эрэ баара. Кини Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хоһугар архиерей эрэ сылга биирдэ киирэн, бэйэтин уонна Израиль дьонун буруйун-аньыытын иһин сиэртибэ биэрэрэ. Айыы Тойон Иисус Христос өтө көрөн эппитин курдук, б. э. бастакы үйэтин 70 сылыгар римляннар Таҥара Дьиэтин төрдүттэн урусхаллаабыттар.

Таҥара Дьиэтин Ырааһырдыы бырааһынньыга (евр. Ханука) – Сирия баһылыга IV Антиох Епифан Таҥара Дьиэтин үс сыл устата тэпсибитин-киртиппитин кэннэ, б. э. иннинээҕи 164 с. хат ырааһырдан, сибэтии гынан, Таҥараҕа анаабыттарын бэлиэтиир иудей бырааһынньыга.

Фарисейдар (евр. перушим) – былыргы Иудея олоҕор улахан сабыдыаллаах религиознай бөлөх. Кинилэр Моисей Сокуонун, сиэри-туому, үгэстэри эҥкилэ суох тутуһарга дьулуһаллара, норуоттан эмиэ ону ирдииллэрэ, Аанньаллар, абааһылар баалларын, өлбүттэр кэнэҕэс тиллиэхтээхтэрин итэҕэйэллэрэ.

Хоруоп – Палестинаҕа өлбүт дьону хайа куоҥхалайдарыгар эбэтэр очуос таастарга хаһыллан оҥоһуллубут улахан хаспахтарга – склептэргэ харайаллара. Бокуонньугу үчүгэй сыттаах арыынан оҕунуохтаан баран, таҥаска суулууллара уонна истиэнэни кыйа турар таас ыскаамыйаҕа уураллара. Киһи төҥкөйөн эрэ баран киирэр намыһах ааннарын, кыыл, көтөр буулаабатын диэн, улахан сымара таастарынан бүөлэтэллэрэ. Ардыгар хаспах таһыгар кыракый сад үүннэрэллэрэ.

Эргэ Кэс Тыл (грек. Палайа Диатэкэ, нууч. Ветхий Завет) – Таҥара Израиль норуотун кытта Синай хайатыгар оҥорсубут сөбүлэһиитэ. Бу сөбүлэһии быһыытынан Таҥара дьону кытта ураты сыһыаҥҥа киирэр, кинилэри өрүүтүн араҥаччылыах буолар, оттон дьон Кини этэр кэс тылын толоруохтаахтар.

Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

1. Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

2. Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

3. Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

4. Былыргы Илин Дойдулар

5. Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

6. Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

7. Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

8. Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

9. Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

Былыргы Илин Дойдулар

Былыргы Илин Дойдулар

Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

1. Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир

2. Иерусалим Уонна Елеон Хайата

3. Синай Хайата

4. Туустаах

5. Фавор Хайата

6. Назарет

7. Вифлеем

8. Нордан

9. Капернаум

10. Галилея Каната

11. Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол

12. Геннисарет Куөлэ

13. Вифания

14. Рим Колизейа

Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир

Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир

Иерусалим Уонна Елеон Хайата

Иерусалим Уонна Елеон Хайата

Синай Хайата

Синай Хайата

Туустаах

Туустаах

Фавор Хайата

Фавор Хайата

Назарет

Назарет

Вифлеем

Вифлеем

Нордан

Нордан

Капернаум

Капернаум

Галилея Каната

Галилея Каната

Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол

Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол

Геннисарет Куөлэ

Геннисарет Куөлэ

Вифания

Вифания

Рим Колизейа

Рим Колизейа

ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА

ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА

Мф 1:23 Ис 7:14; 8:8. 2:6 Мих 5:2. 2:15 Ос 11:1. 2:18 Иер 31:15. 3:3 Ис 40:3. 4:4 Втор 8:3. 4:6 Пс 90:11-12. 4:7 Втор 6:16. 4:10 Втор 6:13. 4:16 Ис 9:1-2. 5:21 Исх 20:13. 5:27 Исх 20:14. 5:31 Втор 24:1. 5:33 Лев 19:12; Числ 30:3. 5:38 Исх 21:24; Лев 24:19-20. 5:43 Лев 19:18. 8:17 Ис 53:4. 9:13 Ос 6:6. 10:36 Мих 7:6. 11:10 Мал 3:1. 11:14 Мал 4:5-6. 12:7 Ос 6:6. 12:21 Ис 42:1-4. 12:40 Иона 2:1. 13:15 Ис 6:9-10. 13:35 Пс 77:2. 15:4 Исх 20:12; 21:17. 15:9 Ис 29:13. 18:16 Втор 19:15. 19:4 Быт 1:27; 5:2. 19:5 Быт 2:24. 19:19 Исх 20:12-16; Лев 19:18. 21:5 Ис 62:11; Зах 9:9. 21:9 Пс 117:26. 21:13 Ис 56:7. 21:16 Пс 8:3. 21:42 Пс 117:22-23. 22:24 Втор 25:5. 22:32 Исх 3:6. 22:37 Втор 6:5. 22:39 Лев 19:18. 22:44 Пс 109:1. 23:39 Пс 117:26. 24:15 Дан 12:11. 24:29 Ис 13:9-10; 34:4. 24:30 Дан 7:13. 26:15 Зах 11:12. 26:31 Зах 13:7. 26:64 Пс 109:1; Дан 7:13. 27:10 Зах 11:12-13; Иер 19:1-13; 32:6-9. 27:34 Пс 68:22. 27:46 Пс 21:2.

Мк 1:3 Мал 3:1; Ис 40:3. 4:12 Ис 6:9-10. 7:7 Ис 29:13. 7:10 Исх 20:12; 21-17. 10:4 Втор 24:1. 10:6 Быт 1:27; 5:2. 10:8 Быт 1:27; 2:24. 10:19 Исх 20:12-16; Втор 5:16-20. 11:10 Пс 117:25-26. 11:17 Ис 56:7. 12:11 Пс 117:22-23. 12:19 Втор 25:5. 12:26 Исх 3:6. 12:30 Втор 6:5. 12:31 Лев 19:18. 12:36 Пс 109:1. 13:25 Ис 13:10; 34:4. 13:26 Дан 7:13. 14:27 Зах 13:7. 14:62 Пс 109:1; Дан 7:13. 15:34 Пс 21:2.

Лк 2:23 Исх 13:2. 2:24 Лев 12:8. 3:6 Ис 40:3-5. 4:4 Втор 8:3. 4:8 Втор 6:13. 4:11 Пс 90:11-12. 4:19 Ис 61:1-2. 6:4 1 Цар 21:2-7. 7:27 Мал 3:1. 8:10 Ис 6:9-10. 10:27 Втор 6:5; Лев 19:18. 13:35 Пс 117:26. 18:20 Исх 20:12-16. 19:38 Пс 117:26. 19:46 Ис 56:7. 20:17 Пс 117:22. 20:37 Исх 3:6. 20:43 Пс 109:1. 21:27 Дан 7:13. 22:37 Ис 53:12. 22:69 Пс 109:1. 23:30 Ос 10:8. 23:46 Пс 30:6.

Ин 2:17 Пс 68:10. 6:31 Пс 77:24; 104:40. 6:45 Ис 54:13. 7:38 Притч 18:4; Ис 12:3; 58:11; Иез 47:1; Зах 14:8. 10:34 Пс 81:6. 12:13 Пс 117:25-26. 15:25 Пс 34:19; 68:5. 19:24 Пс 21:19. 19:36 Исх 12:46. 19:37 Зах 12:10.

Апос 1:20 Пс 68:26. 1:20 Пс 108:8. 2:21 Иоиль 2:28-32. 2:30 Пс 131:11. 2:31 Пс 15:10. 2:35 Пс 109:1. 4:11 Пс 117:22. 4:26 Пс 2:1-2. 7:5 Быт 17:8. 7:7 Быт 15:13-14; Исх 3:12. 7:18 Исх 1:8. 7:28 Исх 2:13-14. 7:30 Исх 3:2. 7:32 Исх 3:6. 7:34 Исх 3:5-10. 7:40 Исх 32:4, 23. 7:43 Ам 5:25-27. 7:50 Ис 66:1-2. 8:33 Ис 53:7-8. 13:22 Пс 88:21; 1 Цар 13:14. 13:34 Ис 55:3. 13:35 Пс 15:10. 13:41 Авв 1:5. 13:47 Ис 49:6. 15:17 Ам 9:11-12. 23:5 Исх 22:28. 28:27 Ис 6:9-10.

Иак 2:8 Лев 19:18. 2:11 Исх 20:13-14; Втор 5:17-18. 2:23 Быт 15:6. 4:6 Притч 3:34.

1 Петр 1:16 Лев 11:44; 19:2. 1:25 Ис 40:6-8. 2:6 Ис 28:16. 2:7 Пс 117:22. 2:8 Ис 8:14. 2:9 Исх 19:6; Ис 43:20-21. 2:22 Ис 53:9. 3:10 Пс 33:13-17. 4:8 Притч 10:12. 4:18 Притч 11:31. 5:5 Притч 3:34.

2 Петр 2:22 Притч 26:11.

Рим 2:24 Ис 52:5; Иез 36:20. 3:12 Пс 13:1-3. 3:13 Пс 5:10; Пс 139:4. 3:14 Пс 9:28. 3:15 Притч 1:16. 3:17 Ис 59:7-8. 3:18 Пс 35:2. 4:3 Быт 15:6. 4:8 Быт 15:5. 4:17 Быт 17:5. 4:18 Быт 15:5. 7:7 Исх 20:17. 8:36 Пс 43:22. 9:7 Быт 21:12. 9:9 Быт 18:10, 14. 9:12 Быт 25:23. 9:13 Мал 1:2-3. 9:15 Исх 33:19. 9:17 Исх 9:16. 9:20 Ис 29:16; 45:9. 9:25 Ос 2:23. 9:26 Ос 1:10. 9:28 Ис 10:22-23. 9:29 Ис 1:9. 9:33 Ис 8:14; 28:16. 10:5 Лев 18:5. 10:7 Втор 30:12-13. 10:8 Втор 30:14. 10:11 Ис 28:16. 10:13 Иоиль 2:32. 10:15 Ис 52:7. 10:16 Ис 53:1. 10:18 Пс 18:5. 10:19 Втор 32:21. 10:20 Ис 65:1. 10:21 Ис 65:2. 11:3 3 Цар 19:18. 11:4 3 Цар 19:18. 11:8 Ис 29:10; Втор 29:4. 11:10 Пс 68:23-24. 11:27 Ис 59:20-21; 27:9. 11:34 Ис 40:13; Иер 23:18. 11:35 Иов 41:3. 12:9 Втор 32:35. 12:20 Притч 25:21-22. 13:9 Исх 20:13-17; Лев 19:18. 14:11 Ис 49:18; 45:23. 15:3 Пс 68:9. 15:9 Пс 17:50. 15:10 Втор 32:43. 15:11 Пс 116:1. 15:12 Ис 11:10. 15:21 Ис 52:15.

1 Кор 1:19 Ис 29:14. 1:31 Иер 9:24. 2:16 Ис 40:13. 3:19 Иов 5:13. 3:20 Пс 93:11. 10:7 Исх 32:6. 10:26 Пс 23:1. 14:21 Ис 28:11-12. 15:27 Пс 8:7. 15:32 Ис 22:13. 15:54 Ис 25:8 15:55 Ос 13:14.

2 Кор 4:13 Пс 115:1. 6:2 Ис 49:8. 6:16 Лев 26:11-12. 6:17 Ис 52:11. 9:9 Пс 111:9. 10:17 Иер 9:23-24. 13:1 Втор 19:15.

Гал 3:6 Быт 15:6. 3:10 Втор 27:26. 3:11 Авв 2:4. 3:12 Лев 18:5. 3:13 Втор 21:23. 3:16 Быт 13:15; 24:7. 4:27 Ис 54:1. 4:30 Быт 21:10.

Еф 4:8 Пс 67:19. 4:25 Зах 8:16. 4:26 Пс 4:5. 5:31 Быт 2:24. 6:3 Исх 20:12.

1 Тим 5:18 Втор 25:4.

2 Тим 2:19 Числ 16:5, 26; Наум 1:7.

Евр 1:5 Пс 2:7; 2 Цар 7:14; 1 Пар 17:13. 1:6 Пс 96:7. 1:7 Пс 103:4. 1:9 Пс 44:7-8. 1:12 Пс 101:26-28. 1:13 Пс 109:1. 2:8 Пс 8:5-7. 2:12 Пс 21:23. 2:13 Пс 15:1; Ис 8:18. 3:11, 15 Пс 94:7-11. 4:3, 5 Пс 94:11. 4:4 Быт 2:2. 5:5 Пс 2:7. 5:6 Пс 109:4. 6:14 Быт 22:17. 7:2 Быт 14:17-20. 7:17, 21 Пс 109:4. 8:5 Исх 25:40. 8:12 Иер 31:31-34. 10:7-9 Пс 39:7-9. 10:17 Иер 31:33-34. 10:30 Втор 32:35-36; Пс 134:14. 10:38 Ис 26:20; Авв 2:3-4. 11:5 Быт 5:24. 11:21 Быт 47:31. 12:6 Притч 3:11-12. 12:20 Исх 19:13. 12:21 Втор 9:19. 12:26 Агг 2:6. 13:5 Втор 31:6. 13:6 Пс 117:6-7.

Арыл 2:27-28 Пс 2:8-9.

Table of Contents

Саҥа Кэс Тыл: Еврейдэргэ

Саҥа Кэс Тыл

- Аан тыл

- Библия кинигэлэрин кылгатыллыбыт ааттара

- Еврейдэргэ

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13

Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

- Авва
- Авраам
- Аҕа баһылыктар
- Аҕабыыт
- Аллилуйя
- Аминь
- Апостол
- Араҥ ыарыы
- Архиерей
- Асия
- Бараан Оҕото
- Биэс уонус күн бырааһынньыга
- Быһыы, быһыллыы
- Быыһааччы
- Вавилон
- Веельзевул
- Галилея муората
- Геенна
- Голгофа
- Давид
- Давид Уола
- Динарий
- Евангелие
- Илгэлээх үтүө
- Исайя
- Киһи Уола
- Кириэскэ тиирии
- Кураайы куйаар
- Кэс тыл хоппото
- Левиттэр
- Легион
- Маанна
- Моисей
- Осанна
- Отуу бырааһынньыга
- Паасха
- Понтий Пилат
- Пророк
- Равви, Раввуни
- Саддукейдар
- Самария олохтоохторо
- Саҥа Кэс Тыл
- Сибэтиэйдэр
- Синагога
- Синедрион
- Скиния, Туоһулааһын Скинията
- Смоковница
- Сокуон
- Сокуонньуттар
- Субуота
- Таҥара Дьиэтэ
- Таҥара Дьиэтин Ырааһырдыы бырааһынньыга
- Фарисейдар
- Хоруоп
- Эргэ Кэс Тыл

Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

- Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

- Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

- Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

- Былыргы Илин Дойдулар
- Иисус Христос кэминээҕи Рим империята
- Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана
- Павел Апостол миссионердыыр иккис айана
- Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

- Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

- Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир
- Иерусалим Уонна Елеон Хайата
- Синай Хайата
- Туустаах
- Фавор Хайата
- Назарет
- Вифлеем
- Нордан
- Капернаум
- Галилея Каната
- Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол
- Геннисарет Куөлэ
- Вифания
- Рим Колизейа

ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА